Gminy będą mogły przejąć tysiąc dworców kolejowych

Współpraca PKP z samorządami gmin dotycząca wspólnych modernizacji małych i średnich dworców kolejowych oraz ich przekazywania samorządom trwa od 2006 roku. Małe dworce kolejowe są atrakcyjną ofertą ze względu na swoje położenie w centrach miast, wielofunkcyjność i duże możliwości adaptacji na różne cele: zakłady opieki zdrowotnej, domy kultury, supermarkety, restauracje, posterunki straży miejskiej. Samorządy często wykorzystują grunty kupione od PKP i sąsiadujące z dworcami. Do tej pory nowych właścicieli znalazło już ponad sto dworców kolejowych, jednak starania o przejęcie wymagających zazwyczaj pilnego remontu obiektów czyni obecnie co najmniej kilkaset gmin.

Nie każdy dworzec

- PKP jest spółką prawa handlowego i dysponuje swoim majątkiem według swojego uznania. Nie ma więc obowiązku przekazania dworca kolejowego gminie w momencie, gdy wystąpi ona z takim żądaniem. Warunki sprzedaży czy bezpłatnego przekazywania dworców kolejowych mają określone ramy prawne i są regulowane ustawą o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe - mówi Michał Wrzosek, rzecznik prasowy PKP.

Zgodnie z przepisami PKP może gospodarować dworcami kolejowymi i znajdującymi się pod nimi gruntami na różne sposoby. Jedną z nich jest przekazywanie majątku spółkom grupy PKP.

PKP ma także szereg możliwości zagospodarowania zbędnych nieruchomości. W takich przypadkach w grę wchodzi sprzedaż komercyjna, dzierżawa, najem lub fizyczna likwidacja zbędnych obiektów. Najem lub dzierżawa majątku PKP obejmuje głównie obiekty o nieuregulowanym stanie prawnym. Chodzi o sytuacje, gdy spółka ma ustalone prawo własności lub potwierdzone prawo użytkowania wieczystego gruntów i prawo własności budynków, innych urządzeń i lokali znajdujących się na tych gruntach.

Własność dworców kolejowych może być też przenoszona równie dobrze na rzecz jednostek samorządu terytorialnego w zamian za wygaszenie zaległości podatkowych, na cele związane z inwestycjami infrastrukturalnymi.

NOWE ZASADY PRZEKAZYWANIA DWORCÓW

W Sejmie trwają obecnie prace legislacyjne nad zmianą ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe. W świetle proponowanych przepisów PKP będzie mogło łatwiej przekazać własność dworców kolejowych wnioskującym o to gminom. W zamian za obiekt jednostka samorządu będzie musiała się zobowiązać w określonym terminie do jego remontu, odnowienia lub przebudowy. Warunkiem przekazania będzie dodatkowo zachowanie na terenie dworca funkcji związanych z obsługą podróżnych (np. kasy, przechowalnie bagaży, poczekalnie, parkingi). W zamian za otrzymane nieruchomości gmina nie będzie mogła żądać od PKP uregulowań zaległych zobowiązań z tytułu podatku od nieruchomości.

Strategia PKP

W całym kraju Polskiej Koleje Państwowe dysponują ponad 2 tys. małych i średnich dworców kolejowych. Trudna sytuacja ekonomiczna PKP, a także skomplikowanie procesów restrukturyzacji narodowych kolei sprawiły, że dopiero teraz w planach przedsiębiorstwa pojawia się stworzenie usystematyzowanej strategii handlowej wobec obiektów dworcowych, dzięki której bardziej skuteczne stanie się poszukiwanie partnerów dla inwestowania w nowy wizerunek dworców.

- Wcale nie staramy się uniemożliwiać przejęcia dworców kolejowych przez gminy. Wręcz przeciwnie. Uważamy to za sposób na poprawę funkcjonowania transportu kolejowego i obsługi podróżnej. Dlatego w najbliższym okresie około tysiąca dworców kolejowych będzie zaoferowany do przejęcia gminom - mówi Dariusz Zduńczuk, dyrektor Biura Nieruchomości PKP. Wiadomo już, że spółka nie zdecyduje się na przekazanie w ręce samorządu około 100 największych dworców położonych w dużych aglomeracjach.

Stan prawny gruntów

Przekazanie dworca kolejowego na rzecz gminy może napotykać pewne trudności, nawet jeżeli polskie koleje będą żywotnie zainteresowane jego zbyciem. Nieruchomość, którą stanowi budynek dworca i znajdujący się pod nim grunt, musi być doprowadzona do takiego stanu prawnego, aby mogła być przedmiotem obrotu handlowego.

W większości przypadków dworce kolejowe są zlokalizowane na działkach liniowych, na których jest położona cała stacja licząca najczęściej dziesiątki hektarów. Wówczas przed wydzieleniem budynku dworca wraz z potrzebnym mu do funkcjonowania terenem i potwierdzeniem faktu posiadania tytułu prawnego do nieruchomości przez PKP gmina nie ma co liczyć na przejęcie jego własności. W takiej sytuacji gmina może starać się jedynie o zawarcie umowy użytkowania nieruchomości, a później przeniesienie praw do nieruchomości na jej rzecz bezpośrednio po uregulowaniu stanu prawnego. Problemy z nieodpłatnym przekazywaniem nieruchomości samorządom wynikają w części z przepisów ustawy o restrukturyzacji PKP, które mówią, że przekazanie takie może nastąpić wtedy, gdy w inny sposób nie można było zagospodarować danej nieruchomości, a to nie zawsze jest możliwe do szybkiego ustalenia.

W ostateczności przetarg

Nawet jeżeli obiekt ma uregulowany stan prawny, to pozostaje kwestia negocjacji samorządu z PKP. - Jednostki samorządu zwracają się do nas najczęściej o nieodpłatne przekazanie dworca w zamian za obietnicę jego wyremontowania i umożliwienia prowadzenia obsługi podróżnych. Jednak PKP jako przedsiębiorstwo musi też działać w trosce o swój interes gospodarczy. W związku z tym przy gospodarowaniu mieniem zarząd nigdy nie podejmie decyzji o nieodpłatnym przekazaniu, dopóki nie przekona się, że nie można tego zrobić korzystniej. Jeżeli określony dworzec w 50-tysięcznym mieście wymaga dzisiaj znacznych nakładów remontowych, a obiekt generuje przychody, to musimy zestawić je z kosztem remontu. Gdy z tych wyliczeń wychodzi, że planowane dochody na to nie wystarczą w jakiejś perspektywie czasu na jego odnowienie, to gmina ma otwartą drogę do przejęcia dworca w zamian za naprawienie jego stanu technicznego - tłumaczy Dariusz Zduńczuk. Negocjacje gmin z PKP są długotrwałe i niekiedy kończą się fiaskiem. Kiedy jednostka samorządu nie jest zainteresowana ofertą przejęcia dworca albo brak jest porozumienia stron w kwestii ceny lub sposobu przejęcia obiektu, PKP ogłasza na niego przetarg.

Obok jednostki samorządu mogą do niego stawać prywatni przedsiębiorcy, którzy mogą wykupić dworzec, by prowadzić w nim np. hotel czy restaurację.

STAN PRAWNY NIERUCHOMOŚCI KOLEJOWYCH

PKP posiada 98,2 tys. nieruchomości rozumianych jako działki ewidencyjne o powierzchni 107,4 tys. hektarów, w tym:

• 54,8 proc. powierzchni wszystkich gruntów ma uregulowany stan prawny,

• dla 29,7 proc. powierzchni gruntów PKP ma złożone w urzędach wojewódzkich wnioski uwłaszczeniowe do rozpatrzenia,

• 15,5 proc. powierzchni gruntów pozostaje do objęcia wnioskami.

LICZBA DWORCÓW

3005 dworców kolejowych posiada obecnie PKP, w tym:

1506 dworców jest czynnych

1499 nie prowadzi obsługi pasażerskiej

1,32 mln mkw. to łączna powierzchnia użytkowa dworców kolejowych w Polsce

700 mln zł to szacowana wartość wszystkich dworców kolejowych

ADAM MAKOSZ

adam.makosz@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

• Ustawa z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (Dz.U. z 2000 r. nr 84, poz. 948 ze zm.).