Jak obliczyć odprawy dla pracowników samorządowych

Z powodu rozwiązania stosunku pracy w związku z upływem kadencji odprawa przysługuje następującym pracownikom:

• wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi miasta,

• staroście, wicestaroście i pozostałym członkom zarządu powiatu,

• marszałkowi województwa, wicemarszałkowi i pozostałym członkom zarządu województwa.

Odprawa stanowi równowartość trzymiesięcznego wynagrodzenia (art. 40 ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych; dalej: ustawa o pracownikach samorządowych).

Polecamy: INFORRB Platforma Rachunkowości Budżetowej i Prawa Pracy

Nie przysługuje ona pracownikom, którzy będą ponownie, w najbliższej kadencji, zatrudniani na podstawie stosunku pracy z wyboru w tym samym urzędzie. Na podstawie wyboru należy zatrudniać w urzędach gmin (miast), starostwach powiatowych i urzędach marszałkowskich właśnie na wcześniej wymienionych stanowiskach.

Zatrudnionym na podstawie wyboru przysługuje odprawa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia, pod warunkiem że nie korzystali z urlopu bezpłatnego w związku z wyborem (art. 75 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, dalej: k.p.).

Jednak do pracowników, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych, nie stosuje się przepisu art. 75 k.p. (art. 40 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych).

Sąd Najwyższy (dalej: SN) w wyroku z 9 maja 2000 r. (sygn. akt I PKN 623/99) oraz w wyroku z 16 listopada 2001 r. (sygn. akt I PKN 681/00) uznał, że wyłączenie stosowania art. 75 k.p. dotyczy tylko tych pracowników, zatrudnionych na podstawie wyboru, którym przysługuje odprawa trzymiesięczna.

PRZYKŁAD

Pan Andrzej był wicestarostą powiatu przez jedną pełną kadencję samorządu i część drugiej. Ze stanowiska wicestarosty został odwołany w trakcie drugiej kadencji. W tym czasie nie przebywał na urlopie bezpłatnym u innego pracodawcy. W następnej kadencji został prezydentem miasta. Jego stosunek pracy na tym stanowisku uległ rozwiązaniu w związku z upływem kadencji. Jakie odprawy przysługują panu Andrzejowi?

Należały się wicestaroście i prezydentowi odprawy w wysokości:

• jednomiesięcznego wynagrodzenia – ze starostwa,

• trzymiesięcznego wynagrodzenia – z urzędu miasta.

Odprawy z powodu emerytury lub renty

Wszystkim pracownikom samorządowym przysługuje odprawa w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Odprawa ta należy się w wysokości:

• dwumiesięcznego wynagrodzenia – po 10 latach pracy,

• trzymiesięcznego wynagrodzenia – po 15 latach pracy,

• sześciomiesięcznego wynagrodzenia – po 20 latach pracy.

Do okresów pracy uprawniających do odprawy emerytalnej lub rentowej wlicza się wszystkie poprzednie zakończone okresy zatrudnienia oraz inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 38 ust. 3–5 ustawy o pracownikach samorządowych). Są to m.in. okresy:

• pobierania zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych (art. 79 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy),

• prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego i część okresów pracy w takim gospodarstwie (art. 1 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy).

Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę lub rentę, przysługuje odprawa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia (art. 92¹ k.p.). Nie jest ona zależna od stażu pracy. Przepis ten należy stosować wobec pracowników samorządowych, którzy z racji krótkiego stażu nie mają uprawnień do odprawy emerytalnej lub rentowej na podstawie ustawy o pracownikach samorządowych.

Służby finansowo-księgowe w sektorze finansów publicznych>>

Zwolnienie bez winy pracownika

Pracownicy samorządowi mają też prawo do odprawy przewidzianej w ustawie z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (dalej: ustawa o zwolnieniach grupowych).

Odprawa ta należy się w razie rozwiązania przez pracodawcę stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników w drodze wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę lub na mocy porozumienia stron. Przepisy ustawy o zwolnieniach grupowych nie precyzują pojęcia „przyczyny niedotyczące pracowników”. Można przyjąć, że przyczyny te występują, gdy powodem zwolnienia jest np. zmniejszanie zatrudnienia, natomiast nie występują, jeżeli powodem jest np. nienależyte wykonywanie obowiązków pracowniczych.

Odprawa przysługuje w wysokości:

• jednomiesięcznego wynagrodzenia – dla zatrudnionych u danego pracodawcy krócej niż 2 lata,

• dwumiesięcznego wynagrodzenia – dla zatrudnionych u danego pracodawcy od 2 do 8 lat,

• trzymiesięcznego wynagrodzenia – dla zatrudnionych u danego pracodawcy ponad 8 lat.

Przy ustalaniu wysokości odprawy na podstawie ustawy o zwolnieniach grupowych uwzględnia się tylko okresy zatrudnienia u pracodawcy, u którego następuje rozwiązanie stosunku pracy. Ponadto wlicza się okresy zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy, jeżeli zmiana pracodawcy nastąpiła wskutek przejścia zakładu lub jego części na innego pracodawcę, na zasadach określonych w art. 23¹ k.p. (np. przez sprzedaż zakładu) oraz w innych przypadkach, gdy z mocy odrębnych przepisów nowy pracodawca stał się następcą prawnym poprzedniego w stosunkach pracy.

Są jednak okresy, które podlegają wliczeniu do stażu pracy u danego pracodawcy, mimo że praca nie była faktycznie wykonywana. Należy do nich np. okres czynnej służby wojskowej, jeżeli pracownik w ciągu 30 dni od zwolnienia ze służby powróci do pracy u pracodawcy, u którego był zatrudniony w dniu powołania do służby (art. 120 ust. 1 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej).

---

Prawa do tej odprawy nie mają zatrudnieni:

• u pracodawców zatrudniających mniej niż 20 pracowników,

• na podstawie mianowania.

Wynagrodzenie będące podstawą do ustalenia wysokości wszystkich wymienionych odpraw oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy.

PRZYKŁAD

Pan Marian prowadził przez 3 lata indywidualne gospodarstwo rolne. Następnie pracował przez 2 lata na podstawie umowy-zlecenia, a od 8 lat jest zatrudniony na umowę o pracę jako woźny w szkole, dla której organem prowadzącym jest gmina. Teraz odchodzi z pracy w związku z otrzymaniem renty z tytułu niezdolności do pracy. W jakiej wysokości należy mu się odprawa?

Przy ustalaniu wysokości odprawy rentowej dla pana Mariana należy uwzględnić 3 lata z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego i 8 lat pracy na umowę o pracę w samorządzie, razem 11 lat. Okres pracy na podstawie umowy-zlecenia, jako że jest to umowa cywilnoprawna, nie podlega wliczeniu. Panu Marianowi przysługiwać będzie więc odprawa rentowa w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia.

PRZYKŁAD

Pani Anna, pracująca w starostwie powiatowym, w którym jest zatrudnionych ok. 100 osób, otrzymała wypowiedzenie umowy o pracę z powodu redukcji zatrudnienia. Pani Anna najpierw przez 5 lat pracowała w przedsiębiorstwie X, potem przez rok pobierała zasiłek dla bezrobotnych. 1,5 r. temu została zatrudniona w starostwie powiatowym. Jaka odprawa przysługuje pani Annie?

Pani Annie przysługuje odprawa, na mocy ustawy o zwolnieniach grupowych, w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Przy ustalaniu wysokości tej odprawy należy uwzględnić tylko 1,5 r. z tytułu zatrudnienia w starostwie powiatowym.

Dodatek funkcyjny dla sekretarza szkoły>>

Z orzecznictwa

Pracownikowi samorządowemu nie przysługuje odprawa emerytalna, jeżeli wiek emerytalny osiągnął po rozwiązaniu stosunku pracy, choćby w czasie pobierania zasiłku chorobowego.

Wyrok SN z 6 października 2004 r., sygn. akt I PK 694/03

Pracownikowi samorządowemu zatrudnionemu w ramach stosunku pracy z wyboru, który w czasie trwania zatrudnienia stał się niezdolny do pracy z powodu choroby i pobierał zasiłek chorobowy, a bezpośrednio potem przeszedł na rentę z tytułu niezdolności do pracy, przysługuje prawo do odprawy rentowej.

Wyrok SN z 20 czerwca 2001 r., sygn. akt I PKN 477/00

W razie zbiegu uprawnień do dwóch lub więcej odpraw tylko wyraźne wyłączenie przez przepisy ustanawiające odprawy prawa do którejkolwiek z nich uzasadnia odmowę wypłaty świadczenia.

Wyrok SN z 30 maja 2001 r., sygn. akt I PKN 416/00

Z orzecznictwa

Spełnienie warunków do uzyskania świadczeń emerytalnych, wskazane jako przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę, nie należy do przyczyn dotyczących pracownika w rozumieniu ustawy o zwolnieniach grupowych.

Wyrok SN z 8 stycznia 2008 r., sygn. akt II PK 119/07

Jarosław Żarowski

Podstawy prawne:

• Ustawa z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458)

• Ustawa z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (j.t. Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 115, poz. 964)

• Ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. nr 237, poz. 1654)

• Ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. nr 54, poz. 310)

• Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 115, poz. 958)

• Ustawa z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (j.t. Dz.U. z 2004 r. nr 241, poz. 2416; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 97, poz. 801)

• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. nr 62, poz. 289; ost.zm. Dz.U. z 2003 r. nr 230, poz. 2292)

• Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 r. (M.P. nr 55, poz. 499)