Sprawozdawczość w operacjach finansowych JST (1)

W ustawie o finansach publicznych uchwalonej przez Sejm RP w dniu 27 sierpnia 2009 r. sprawozdawczość z zakresu zobowiązań zaliczanych do długu publicznego oraz należności i wybranych aktywów finansowych została objęta jedną delegacją (art. 41 ust. 5 ustawy o finansach publicznych). Oznacza to, że wszystkie jednostki sektora finansów publicznych, niezależnie od formy organizacyjno-prawnej, sporządzać będą sprawozdania Rb-Z, Rb-N, Rb-UZ i RB-UN na podstawie jednego, wspólnego rozporządzenia.

W dniu 4 marca 2010 r. Minister Finansów podpisał akt wykonawczy do ww. delegacji ustawowej, tj. rozporządzenie w sprawie sprawozdań jednostek sektora finansów publicznych w zakresie operacji finansowych (Dz.U. z dn. 19.03.2010r., Nr 43, poz. 247). Nowe rozporządzenie w sprawie sprawozdań jednostek sektora finansów publicznych w zakresie operacji finansowych zastępuje dwa obowiązujące dotychczas rozporządzenia:

− rozporządzenie Ministra Finansów z 26.6.2006 r. w sprawie sprawozdań jednostek sektora finansów publicznych w zakresie operacji finansowych (Dz. U. z 2006 r. Nr 113, poz 770);

− rozporządzenia Ministra Finansów z 27.6.2006 roku w sprawie sprawozdawczości budżetowej (Dz. U. Nr 115, poz. 781 ze zm.) w zakresie sprawozdań Rb-Z, Rb-N, Rb-UZ, Rb-UN.

Do końca 2009 roku sprawozdania sporządzane były jeszcze zgodnie z przepisami tych rozporządzeń.

W wyniku wejścia w życie nowego rozporządzenia dane niezbędne m. in. do obliczenia przez Ministra Finansów państwowego długu publicznego, począwszy od okresów sprawozdawczych roku 2010 będą gromadzone i przetwarzane przez Główny Urząd Statystyczny, a następnie przekazywane w postaci zbiorczej do Ministerstwa Finansów.

Dotyczy to danych o:

− zobowiązaniach, należnościach oraz wybranych aktywów finansowych jednostek i zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych oraz funduszy celowych nieposiadających osobowości prawnej,

− zadłużeniu, stanie należności oraz udzielonych poręczeniach i gwarancjach jednostek samorządu terytorialnego;

Rozporządzenie określa wzory, terminy oraz zasady sporządzania sprawozdań z zakresu zobowiązań i należności, w szczególności państwowego długu publicznego przez państwowe jednostki budżetowe oraz jednostki samorządu terytorialnego. Sprawozdania sporządzane są według stanu na koniec każdego kwartału lub roku budżetowego (w przypadku sprawozdań rocznych).

Przewidziano jeden wspólny wzór formularzy dla poszczególnych sprawozdań, niezależnie od formy organizacyjno-prawnej jednostek sektora finansów publicznych. Każda jednostka sektora finansów publicznych wypełnia tylko i wyłącznie te formularze i to w takim zakresie, w jakim może posiadać określone tytuły dłużne, należności lub aktywa finansowe. Obecnie, dla państwowych jednostek budżetowych nie mają zastosowania dotychczasowe wyłączenia co do zakresu danych przekazywanych przez te jednostki do końca 2009 roku.

Od pierwszego kwartału 2010 roku, państwowe jednostki budżetowe i organizacyjne oraz jednostki samorządu terytorialnego i podległe im jednostki organizacyjne powinny sporządzać następujące sprawozdania:

Kwartalne:

−    Rb-Z – kwartalne sprawozdanie o stanie zobowiązań według tytułów dłużnych oraz poręczeń i gwarancji,

−    Rb-N – kwartalne sprawozdanie o stanie należności oraz wy-branych aktywów finansowych.

Dodatkowo, jednostki samorządu terytorialnego bezpośrednio realizujące zadania z zakresu administracji rządowej oraz inne zadania zlecone odrębnymi ustawami wypełniają i przekazują do podmiotu przekazującego dotację i zlecającego zadanie kwartalne sprawozdanie o stanie zobowiązań oraz należności Skarbu Państwa z tytułu wykonywania przez te jednostki zadań zleconych (Rb-ZN).

Roczne:

−    Rb-UZ – roczne sprawozdanie uzupełniające o stanie zobowiązań według tytułów dłużnych,

−    Rb-UN – roczne sprawozdanie uzupełniające o stanie należności z tytułu papierów wartościowych według wartości księgowej.

Tak jak dotychczas, sprawozdania Rb-Z, Rb-UZ, Rb-N, Rb-UN oraz Rb-ZN to sprawozdania wykorzystywane dla celów statystycznych. Podstawą sporządzenia sprawozdań jest ewidencja księgowa jednostki oraz sprawozdania lub inne wiarygodne dokumenty poświadczające istnienie danego zobowiązania lub należności.

Oznacza to, że dane zawarte w ww. sprawozdaniach nie muszą być, a w pewnych okolicznościach nawet nie mogą być, identyczne z danymi zapisanymi w ewidencji księgowej. Dotyczy to np. należności z tytułu posiadanych przez jednostkę papierów wartościowych wyemitowanych przez Skarb Państwa, wykazywanych w sprawozdaniu Rb-N. Dane dotyczące tych aktywów finansowych w ewidencji księgowej figurują wg wyceny księgowej, ewentualnie rynkowej, natomiast w sprawozdaniu Rb-N należy podać ich wartość nominalną. Oznacza to, że wartość nominalna niekoniecznie musi być równa wartości księgowej, a pomiędzy ewidencją księgową oraz sprawozdaniem Rb-N wystąpi niespójność, która jest jak najbardziej dopuszczalna.

Sprawozdania z zakresu operacji finansowych, w imieniu jednostki, są sporządzane i przekazywane przez:

− dysponentów środków budżetu państwa wszystkich stopni, z wyłączeniem kierowników jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej - Rb-Z, Rb-N,

− dysponentów państwowych funduszy celowych nieposiadających osobowości prawnej - Rb-Z, Rb-UZ, Rb-N, Rb-UN - w zakresie operacji finansowych Skarbu Państwa;

− przewodniczących zarządów jednostek samorządu terytorialnego - Rb-Z, Rb-N, Rb-UZ, Rb-UN, Rb-ZN,

− kierowników jednostek organizacyjnych podległych jednostkom samorządu terytorialnego, w tym kierowników zakładów budżetowych - Rb-Z, Rb-N, Rb-ZN - w zakresie budżetów jednostek samorządu terytorialnego;

− kierowników jednostek organizacyjnych utworzonych lub nadzorowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, w tym kierowników samorządowych instytucji kultury, kierowników samorządowych zakładów opieki zdrowotnej, kierowników gminnych, powiatowych i wojewódzkich funduszy celowych z osobowością prawną, kierowników innych samorządowych osób prawnych, utworzonych na podstawie odrębnych ustaw - Rb-Z, Rb-N - w zakresie budżetów jednostek samorządu terytorialnego;

− Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie operacji finansowych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i zarządzanych przez niego funduszy – Rb-Z, Rb-N, Rb-UZ oraz Rb-UN;

− Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w zakresie operacji finansowych Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i funduszy zarządzanych przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - Rb-Z, Rb-N, Rb-UZ oraz Rb-UN.

Dysponenci gminnych, powiatowych i wojewódzkich funduszy celowych prowadzonych w formie rachunku bankowego oraz kierownicy zakładów budżetowych prowadzących działalność w zakresie innym niż określony w art. 14 ustawy o finansach publicznych przekazują sprawozdania Rb-N i Rb-Z, a kierownicy funduszy celowych posiadających osobowość prawną również sprawozdania Rb-UZ i Rb-UN, do dnia zakończenia ich likwidacji lub zmiany formy organizacyjno-prawnej, na zasadach określonych w rozporządzeniu.

Czytaj także: Klasyfikacja budżetowa w pytaniach i odpowiedziach >>

Istotną zmianą w stosunku do poprzedniego stanu prawnego jest to, że jednostki budżetu centralnego wypełniają sprawozdania odrębnie dla poszczególnych części, np. w sytuacji kiedy dany Minister jest dysponentem więcej niż jednej części budżetowej.

Rozporządzenie wprowadza trzy rodzaje sprawozdań Rb-Z, Rb-UZ, Rb-N i Rb-UN, które muszą składać jednostki:

1. Sprawozdanie jednostkowe – sporządzane przez kierownika jednostki na podstawie ksiąg rachunkowych lub ewidencji księgowej danej jednostki oraz innych dokumentów,

2. Sprawozdanie łączne, o identycznej szczegółowości co sprawozdania jednostkowe – sporządzane przez jednostki nadzorujące, w szczególności dysponentów środków budżetu państwa drugiego stopnia i dysponentów głównych oraz jednostki samorządu terytorialnego, na podstawie sprawozdań jednostkowych jednostek im podległych i własnego sprawozdania jednostkowego,

3. Sprawozdanie zbiorcze, o identycznej szczegółowości co sprawozdania jednostkowe, według rodzaju jednostki to sprawozdania sporządzane przez jednostki, które są organem założycielskim lub nadzorującym dla jednostek posiadających osobowość prawną, na podstawie sprawozdań jednostkowych jednostek danego rodzaju. Przez sprawozdania zbiorcze należy również rozumieć sprawozdania sporządzane na podstawie otrzymanych sprawozdań łącznych lub zbiorczych (§ 4 ust 1).

W sprawozdaniach Rb-Z, Rb-UZ (z wyłączeniem zestawienia A) i Rb-N, Rb-ZN wykazuje się odpowiednio zobowiązania i należności narastająco na koniec poszczególnych kwartałów roku budżetowego, wyrażone wg wartości nominalnej w złotych polskich. Wartość nominalna oznacza kwotę świadczenia głównego należnego do zapłaty w dniu wymagalności lub pozostałego do zapłaty na dzień sprawozdawczy bez należnego oprocentowania ani odsetek za zwłokę.

Wartość zobowiązań lub należności w walutach obcych należy przelicza się na walutę polską wg średniego kursu walut obcych, ogłaszanego przez NBP i obowiązującego w ostatnim dniu roboczym danego okresu sprawozdawczego.

Dane ze sprawozdań, które są przekazywane w formie elektronicznej, powinny być zgodne z danymi wykazywanymi w tych sprawozdaniach w formie dokumentu.

Wszystkie podmioty, które należą do wymienionych w rozporządzeniu grup jednostki sektora finansów publicznych, mają obowiązek wypełniania jednostkowych sprawozdań Rb-Z Rb-UZ, Rb-N i Rb-UN. Sprawozdania te dotyczą ich zobowiązań i należności wg tytułów dłużnych. Następnie jednostki przekazują sprawozdania do podmiotów nadzorujących (kierujących). Podmioty nadzorujące (kierujące) mają obowiązek sporządzenia, na podstawie otrzymanych sprawozdań jednostkowych, sprawozdań zbiorczych wg typów jednostek sektora finansów publicznych.

Począwszy od I kwartału 2010 r. odbiorcą sprawozdań przekazywanych przez dysponentów głównych części budżetu państwa będzie Główny Urząd Statystyczny (GUS), a nie jak dotychczas w przypadku sprawozdań w ramach „sprawozdawczości budżetowej” – Departament Długu Publicznego w Ministerstwie Finansów. Następnie GUS przekazywać będzie do Ministerstwa Finansów zagregowane dane według typów jednostek sektora finansów publicznych. Powyższa zmiana podyktowana jest międzynarodowymi standardami, według których za gromadzenie i przetwarzanie danych z zakresu państwowego długu publicznego odpowiada niezależna instytucja statystyczna.

Podmioty nadzorujące lub kierujące, (jak np. zarządy jednostek samorządu terytorialnego), będące odbiorcami sprawozdań jednostkowych, kontrolują ich prawidłowość pod względem merytorycznym i formalno-rachunkowym. Ponadto mają obowiązek weryfikacji sprawozdań m.in. pod kątem ich kompletności, a w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, w tym niezgodności z danymi źródłowymi lub błędów rachunkowych, spowodowania korekty przesłanych danych.

W przypadku wystąpienia zmiany stanu faktycznego w ewidencji księgowej lub w przypadku stwierdzenia błędu w uprzednio przekazanym sprawozdaniu, należy niezwłocznie sporządzić oraz przekazać korektę sprawozdania nieodpowiadającego stanowi faktycznemu do jednostki, która jest odbiorcą danego sprawozdania. Sporządzanie korekt sprawozdań nie jest konieczne jeżeli od końca okresu sprawozdawczego upłynęło ponad 6 miesięcy, a zmiana stanowi mniej niż 0,001% PKB za rok budżetowy, którego sprawozdanie dotyczy, lub w przypadku braku informacji za ostatni znany okres.

Jednostki będące odbiorcami sprawozdań sprawdzają prawidłowość otrzymywanych sprawozdań pod względem formalno-rachunkowym. Mogą również kontrolować merytoryczną zawartość złożonych sprawozdań.

Kierownicy jednostek sporządzających sprawozdania, w których stwierdzono nieprawidłowości, są zobowiązani do ich korekty przed włączeniem danych do sprawozdań łącznych lub zbiorczych.

Czytaj także: Kompetencje organu wykonawczego JST do samodzielnych zmian w budżecie >>

W przypadku wystąpienia korekt sprawozdań przekazywanych przez zarząd jednostek samorządu terytorialnego, właściwa regionalna izba obrachunkowa będąca odbiorcą sprawozdań, sporządza korektę sprawozdania zbiorczego w terminie do 5 dnia następnego miesiąca po miesiącu, w którym otrzymała te korekty od jednostki samorządowej. Oznacza to, że nie jest konieczne, aby regionalna izba obrachunkowa sporządzała korekty sprawozdań zbiorczych każdorazowo po otrzymaniu korekty od jednostki samorządu terytorialnego, takie korekty powinny być sporządzane tylko zbiorczo, raz w miesiącu.

Małgorzata Michalska

samorzad.infor.pl