Sytuacja dzieci z niepełnosprawnością intelektualną w DPS – kontrola NIK

• Opieka w DPS dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną
• Problemy stwierdzone przez NIK w wyniku kontroli
• Zalecenia NIK

Opieka w DPS dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną

Osoby niepełnoletnie z niepełnosprawnością intelektualną są kierowane do DPS albo przeznaczonych dla dzieci i młodzieży albo tzw. DPS łączonych, dedykowanych również dorosłym. Niemniej jednak w placówkach dla dzieci i młodzieży dopuszcza się pobyt osób po 30 roku życie, w sytuacji, gdy nie mają wystarczającej zdolności adaptacji do nowego otoczenia i mieszkają w nich ponad pięć lat. Jako, że wojewodowie w rejestrach, które prowadzą nie publikujących danych o strukturze wiekowej w DPS, osoby wnioskujące o umieszczenie dziecko w danej placówce nie mają świadomości, że przeważają tam również osoby dorosłe. Mimo, że w Polsce funkcjonowało 35 DPS dla dzieci i młodzieży, w praktyce nie ma takiego, w którym przebywałyby wyłączenie osoby niepełnoletnie, najstarszy mieszkaniec ma 76 lat. Dzieci i młodzież zajmują w nich jedynie 26 % miejsc, w DPS łączonych ilość osób poniżej 25 roku życia to 10-12 %.

W DPS dzieci, które trafiały do placówek były poddawane szerokiej diagnozie problemów zdrowotnych, miały też odpowiednie do wieku wyposażenia, zabawki i odzież. Natomiast nie było możliwe zaspokojenie ich potrzeb psychicznych i emocjonalnych oraz zapewnienia poczucia bezpieczeństwa. Wiązało się to z brakiem stałego opiekuna, współdzieleniem pokoi i łazienek z osobami dorosłymi oraz rotacja pracowników. Niektórzy pracownicy nie byli przeszkoleni z zakresu pierwszej pomocy przedmedycznej.

Dzieci uczęszczające do szkoły, a w szczególności te mieszkające w szkolnych internatach i w DPS spędzające jedynie weekendy miały niewielką możliwość korzystania z terapii zajęciowej i wszelkiego rodzaju rehabilitacji co wynikało z godzin pracy osób, które się tym zajmują. Z tych samych przyczyn ograniczony był kontakt z pracownikiem socjalnym. Organizowano też nauczanie indywidualne na terenie DPS.

Problemy stwierdzone przez NIK w wyniku kontroli

Zdarzały się wszakże odmowy przyjęć do DPS dzieci z niepełnosprawnością intelektualną, mimo dostępnych wolnych miejsc z uwagi na bezpieczeństwo mieszkańców, co stanowi nierówne traktowanie wobec prawa.

W ponad połowie skontrolowanych DPS nie podejmowano działań, które mogłyby przyczynić się choć potencjalnie do opuszczenia placówek przez dzieci i młodzież. Zdefiniowano bariery systemowe w obszarze wsparcia rodzin z dzieckiem niepełnosprawnym intelektualnie, które w konsekwencji prowadzą do umieszczenia dziecka w DPS. Mają one charakter instytucjonalny, finansowy oraz w dostępie do usług w tym opieki wytchnieniowej.

Zalecenia NIK

NIK na podstawie ustaleń poczynionych podczas kontroli sformułowana szereg wniosków dotyczących funkcjonowania DPS, których adresatami są Ministrowie - Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Sprawiedliwości. Wynikają z nich również postulaty dotyczące zasad stosowania monitoringu, przechowywania i dysponowania lekami w szczególności zawierającymi substancje psychotropowe czy odurzające, systemu funkcjonowania placówek dla dzieci i młodzieży. Zwrócono uwagę na potrzebę zapewnienia większej ilości posiłków oraz możliwości zjedzenia obiadu po powrocie ze szkoły, nawet jeśli taka możliwość jest zapewniona w placówce edukacyjnej.