Compliance: Czy Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony osób zgłaszających przypadki naruszenia prawa unii przewiduje jakieś środki wsparcia dla sygnalistów?

Przedmiotowa dyrektywa, w artykule 20, nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, by sygnaliści oraz inne osoby wymienione w art. 4 dyrektywy, miały w stosownych przypadkach dostęp do środków wsparcia.

W szczególności do przedmiotowych środków wsparcia, wymaganych przez dyrektywę, należy:

1. bezpłatny i otwarty dla wszystkich dostęp do kompleksowych i obiektywnych informacji oraz porad na temat dostępnych procedur i środków ochrony prawnej mających na celu ochronę przed działaniami odwetowymi oraz na temat praw przysługujących osobie, której dotyczy zgłoszenie,
2. skuteczna pomoc ze strony właściwych organów w kontaktach z wszelkimi odpowiednimi organami zaangażowanymi w ochronę przed działaniami odwetowymi, w tym, jeżeli jest to przewidziane w prawie krajowym, do uzyskania zaświadczenia, że kwalifikują się one do objęcia ochroną,
3. pomoc prawna w postępowaniach karnych i transgranicznych postępowaniach cywilnych oraz, zgodnie z prawem krajowym, pomoc prawna w dalszych postępowaniach, a także doradztwo prawne lub inna pomoc prawna.

Dyrektywa o sygnalistach daje państwom członkowskim możliwość wprowadzenia przepisów przewidujących dla osób dokonujących zgłoszenia:

1. przekazanie środków pomocy finansowej
2. różnego innego wsparcia, w tym wsparcia psychologicznego, udzielanego w toku postępowania sądowego.

Na marginesie nadmienię, że na Ukrainie sygnaliści oprócz tego, że będą chronieni to będą też wynagradzani. Myślę jednak, że w chwili obecnej jeszcze nie dojrzeliśmy do wprowadzenie w Polsce wynagrodzeń dla sygnalistów. Może za kilka-kilkanaście lat.

Ponadto zgodnie z motywem 90, właściwe organy powinny, osobom dokonującym zgłoszenia, wydawać dowody lub inne dokumenty niezbędne do potwierdzenia przed innymi organami lub przed sądami, że dokonanie zgłoszenia zewnętrznego miało miejsce. Ponadto osoby te powinny mieć skuteczny dostęp do kontroli sądowej, w ramach której to do sądu należy orzekanie, w oparciu o wszystkie indywidualne okoliczności sprawy, czy osoby te spełniają  warunki objęcia statusem sygnalisty.

W motywie nr 99, dyrektywa słusznie zauważa, że dla osób dokonującym zgłoszenia sprzeciwiających się podjętym przeciwko nim działaniom odwetowym w drodze postępowania sądowego znaczącym kosztem, a tym samym utrudnieniem, mogą być koszty sądowe. Co prawda, mogą one uzyskać zwrot tych kosztów po zakończeniu postępowania. Jednak mogą one nie być w stanie ich uiścić na początku postępowania, zwłaszcza jeżeli są bezrobotne i figurują na tzw. czarnej liście. Dlatego wsparcie na rzecz osób znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej – może mieć w niektórych przypadkach kluczowe znaczenie dla skutecznego egzekwowania przysługującego im prawa do ochrony. Myślę, że w Polsce powinny być one zwolnione z kosztów sądowych.

W tym miejscu, chciałbym zwrócić uwagę, że bardzo ważną kwestią jest zapewnienie szybkiego i sprawnego postępowania sądowego np. w przypadku gdy sygnalista w wyniku odwetu został zwolniony z pracą. Rozstrzygnięcia w tego typu sprawach powinny zapadać w ciągu pary tygodni a nie paru miesięcy. 

Co do kwestii organizacyjnych. Powyższe środki wsparcia mogą być udzielane przez centrum informacyjne lub jeden, wyraźnie określony, niezależny organ administracyjny. Osobiście uważam, że warto rozważyć powołanie Rzecznika Sygnalistów. Mógłbym wraz ze swoim biurem, we współpracy np. z organizacjami społecznymi zapewniać w Polsce środki wsparcia Sygnalistom. Przy okazji mógłby prowadzić działalność edukacyjną i krzewić Kulturę zgłaszania i zwalczanie naruszeń prawa.