Compliance: Zakaz działań odwetowych wobec sygnalistów

Na gruncie Dyrektywy przez działania odwetowe” rozumie się bezpośrednie lub pośrednie działanie lub zaniechanie mające miejsce w kontekście związanym z pracą, które jest spowodowane zgłoszeniem wewnętrznym lub zewnętrznym lub ujawnieniem publicznym i które wyrządza lub może wyrządzić nieuzasadnioną szkodę dla osoby dokonującej zgłoszenia.

Dyrektywa nakłada na Państwa członkowskie podjęcie niezbędnych środków, aby zakazać wszelkich form działań odwetowych wobec sygnalistów i innych osób chronionych przez Dyrektywę. Zakaz działań odwetowych obejmuje też groźby działań odwetowych i próby podejmowania działań odwetowych.

Dyrektywa mówi, że zabronione są w szczególności działania odwetowe polegające na:

1. zawieszeniu, przymusowym urlopie bezpłatnym, zwolnieniu lub równoważnych środkach,
2. degradacji lub wstrzymaniu awansu,
3. przekazaniu obowiązków, zmianie miejsca pracy, obniżeniu wynagrodzenia, zmianie godzin pracy,
4. wstrzymaniu szkoleń,
5. negatywnej ocenie wyników lub negatywnej opinii o pracy,
6. nałożeniu lub zastosowaniu jakiegokolwiek środka dyscyplinarnego, nagany lub innej kary, w tym finansowej,
7. przymusie, zastraszaniu, mobbingu lub wykluczaniu,
8. dyskryminacji, niekorzystnym lub niesprawiedliwym traktowaniu,
9. nieprzekształceniu umowy o pracę na czas określony w umowę o pracę na czas nieokreślony, w sytuacji gdy pracownik mógł mieć uzasadnione oczekiwania, że zostanie mu zaoferowane stałe zatrudnienie,
10. nieprzedłużeniu lub wcześniejszym rozwiązania umowy o pracę na czas określony,
11. szkodzie, w tym nadszarpnięciu reputacji danej osoby, zwłaszcza w mediach społecznościowych, lub stracie finansowej, w tym stracie gospodarczej i utracie dochodu,
12. umieszczeniu na czarnej liście na podstawie nieformalnego lub formalnego porozumienia sektorowego lub branżowego, co może skutkować tym, że dana osoba nie znajdzie w przyszłości zatrudnienia w danym sektorze lub danej branży,
13. wcześniejszym rozwiązaniu lub wypowiedzeniu umowy dotyczącej towarów lub umowy o świadczenie usług,
14. odebraniu licencji lub zezwolenia,
15. skierowaniu na badania psychiatryczne lub lekarskie.

Z uwagi, że potencjalni sygnaliści często rezygnują ze zgłaszania swoich zastrzeżeń lub podejrzeń z obawy przed działaniami odwetowymi zakaz działań odwetowych należy ocenić jako słuszny. Ponadto, choćby ostatnie doniesienia prasowe czy badania, wskazują, że obawa potencjalnych sygnalistów przed działaniami odwetowymi jest uzasadniona.

Pozytywnie też należy ocenić umieszczenie w Dyrektywie otwartego ale i szczegółowego wykazu możliwych działań odwetowych.

W następnych artykułach poruszę kwestie środków wsparcia dla sygnalistów, środkach ochrony przed działaniami odwetowymi, środkach ochrony osób i sankcji wobec osób podejmujących działania odwetowe wobec osób chronionych przedmiotową Dyrektywą.

Niewątpliwie zarówno przez podmiotami zobowiązanych do ustanowienia wewnętrznych kanałów zgłaszania nieprawidłowości oraz wewnętrznych procedur przyjmowania zgłoszeń i podejmowania działań następczych w związku ze zgłoszeniami jak i organami Państwa stoi wyzwanie wdrożenie odpowiednich rozwiązań by zakaz działań odwetowy nie był zakazem martwym.