Whistleblowing – najnowszy projekt ustawy o sygnalistach

Jakie zmiany zaszły w najnowszym projekcie ustawy dotyczącej sygnalistów?

Po pierwsze Komitet Stały Rady Ministrów ma podjąć decyzję czy sygnalistą może być funkcjonariusz. Część Ministrów uważa, że funkcjonariusze nie mogą być sygnalistami. Zważywszy, że w praktyce sygnaliści będący funkcjonariuszami stają się ofiarami działań odwetowych, co zauważył choćby Rzecznik Spraw Obywatelskich trzymam kciuki by jednak osoby pełniące służbę mogły być sygnalistami.       

Po drugie dodano w projekcie zapis, że w przypadku dokonania zgłoszenia zewnętrznego, zgłaszający podlega ochronie określonej w przepisach ustawy, z chwilą wydania zaświadczenia. Do tego dodano, że organ publiczny właściwy do podjęcia działań następczych wydaje zaświadczenie po odebraniu od zgłaszającego oświadczenia złożonego pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania, iż informacja o naruszeniu prawa będąca przedmiotem zgłoszenia była prawdziwa w momencie dokonywania zgłoszenia. Ponadto organ nie wydaje zaświadczenia jeżeli zgłaszający nie uprawdopodobni w sposób dostateczny wystąpienia naruszenia prawa lub że miał uzasadnione podstawy sądzić, że będąca przedmiotem zgłoszenia lub  ujawnienia publicznego informacja dotyczy interesu publicznego i jest prawdziwa w momencie  dokonywania zgłoszenia lub ujawnienia publicznego i że informacja taka stanowi informację  o naruszeniu prawaUważam, ten zapis podobnie jak pomysł wydania zaświadczeń za błędny. Sygnaliście powinna przysługiwać ochrona od momentu zgłoszenia i niezależnie do otrzymania lub nie otrzymania zaświadczenia. Ponadto  zwracam uwagę, że zgłaszający może też zgłosić uzasadnione podejrzenia i nie powinien udowadniać wystąpienia naruszenia czy swoich podejrzeń.

Kolejna zmiana dotyczy okresu przetwarzania danych osobowych. Wydłużono okres przetwarzania z 15 miesięcy do 3 lat po zakończeniu roku kalendarzowego, w którym zakończono działania następcze lub po zakończeniu postępowań zainicjowanych tymi działaniami. Kierunek uważam, za dobry, choć przypominam, że w niektórych przypadkach okres przedawnienia wynosi 10 lat, a nie 3 lata. 

Osoba, która poniosła szkodę z powodu świadomego zgłoszenia lub ujawnienia publicznego nieprawdziwych informacji przez zgłaszającego, ma mieć prawo do odszkodowania lub zadośćuczynienia. Dodanie zapisu o zadośćuczynieniu uważam za prawidłowy. 

Podmioty nie będą jednak musiały obligatoryjnie wprowadzać w procedurach systemu zachęt do korzystania z procedury zgłoszeń wewnętrznych. Mogą natomiast dobrowolnie określić system zachęt. 

Niestety znikł zapis, że podmioty mogą zrozumiale informować o zasadach bezpiecznego i niepozostawiającego śladów dokonania zgłoszenia w systemie informatycznym, zapewniających zachowanie prywatności zgłaszającego. Oczywiście nadal to mogą robić, a znikł efekt edukacyjny tego zapisu. 

Jednostki samorządu terytorialnego mogą ustalić wspólną procedurę zgłoszeń wewnętrznych w ramach wspólnej obsługi, pod warunkiem zapewnienia ich odrębności i niezależności od procedury przyjmowania zgłoszeń  zewnętrznych i podejmowania działań następczych. W tym miejscu mam pytanie do Ministerstwa – nie można po prostu zapisać, że mogą wdrożyć i utrzymywać wspólny system przyjmowani zgłoszeń i podejmowania działań następczych. Celem Dyrektywy czy ustawy nie jest to by podmioty miały kolejną procedurę, czyli papier ale żeby wdrożyły i utrzymywały efektywne i skuteczne systemy przyjmowania zgłoszeń, prowadzenia działań następczych i ochrony sygnalistów. 

Dodano zapisy dotyczące zadań Państwowej Inspekcji Pracy związanych ze zgłaszaniem naruszeń prawa.

Wykreślono Komisję Nadzoru Finansowego z listy organów publicznych, które będą musiały wdrożyć systemy przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych. 

Ustawa ma wejść w życie po upływie 2 miesięcy od dnia ogłoszenia, z tym wyjątkiem, że podmioty mają mieć procedury przyjmowania zgłoszeń wewnętrznych i procedury przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych z dniem następującym po dniu ogłoszenia.  Przykro mi nie będzie dwóch miesięcy na ustalenie procedury. Zakładam, że to jakiś błąd edytorski, bo procedury nie ustala się z dnia na dzień. 

Reszta zmian to już kosmetyka.

Czego nadal nie poprawiono według Pana w projekcie  ustawy o sygnalistach?

Długo mógłbym wymieniać, ale takie najważniejsze, według mnie rzeczy to nadal:

1. podmioty i organy publiczne powinny obligatoryjnie przyjmować zgłoszenia o każdym naruszeniu prawa, które może stanowić przestępstwo lub wykroczenia lub naruszenia praw pracowniczych, w tym o mobbingu lub dyskryminacji,
2. powinno być jasno zapisane, ze zgłoszenia ustne to zgłoszenia bezpośrednio u wskazanej osoby lub zgłoszenia telefoniczne lub za pomocą innego systemu komunikacji głosowej,
3. umożliwienie podmiotom zlecania na zewnątrz nie tylko przyjmowania zgłoszeń ale też prowadzenia działań następczych w tym postępowań wyjaśniających,
4. umożliwienie grupom kapitałowym, spółkom powiązanym, urzędom lub jednostkom organizacyjnym w ramach jednej gminy (powiatu lub województwa) lub kilku gmin lub powiatom tworzenia i utrzymywania jednego systemu przyjmowania zgłoszeń i podejmowania działań następczych. 

 

Czy jest szansa, że projekt ustawy o sygnalistach trafi jeszcze przed wyborami do Sejmu i zostanie uchwalony?

Szansa jest. Natomiast studiując materiały dołączone do stanowiska widzę, że Komitet Stały Rady Ministrów musiałby rozstrzygnąć parę dość istotnych i spornych kwestii. Pytanie jak sprawnie projekt były procedowany w Sejmie. Przyznam się szczerze, że nie wiem ale osobiście nie jestem optymistą. Chyba wolałbym lepszy projekt na wiosnę niż obecny już w tym roku na jesieni.