| INFORLEX | GAZETA PRAWNA | KONFERENCJE | INFORORGANIZER | APLIKACJE | KARIERA | SKLEP
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Sektor publiczny > Organizacja > Ustrój i jednostki > Prezydencka reforma samorządowa (cz. I)

Prezydencka reforma samorządowa (cz. I)

Zakończyły się prace nad prezydenckim projektem ustawy o wzmocnieniu udziału mieszkańców w działaniach samorządu terytorialnego, o współdziałaniu gmin, powiatów i województw oraz o zmianie niektórych ustaw. Projekt ma trafić do Sejmu w grudniu 2011 r.

Czy potrzebujemy zmian w samorządach?

Samorząd coraz szerzej podejmuje zadania wynikające czy to z własnych strategii rozwoju, czy z regionalnych programów operacyjnych, czy wreszcie z programów rządowych – w sposób, który jest wypadkową ambicji i możliwości finansowych. W działaniu samorządu coraz więcej jest miejsca na podejście biznesowe, niepodlegające szczegółowej regulacji, a oparte na programowaniu zadań, ocenie ryzyka, analizie korzyści, inżynierii finansowej.

Konieczne jest stworzenie nowych form i sposobów działania, które uwzględnią przekształcenia społeczeństwa i wzrost jego umiejętności, ale także oczekiwania społeczności lokalnych, aby uznać ich prawa do realizacji ich zindywidualizowanych potrzeb. Te wszystkie przemiany wymagają dokonania modyfikacji ustrojowych.

Wokół konieczności wprowadzenia tych zmian toczyła się w Polsce dyskusja od kilku lat. Jej wyniki zostały przedstawione Prezydentowi RP przez związki i stowarzyszenia samorządowe we wrześniu 2010 roku. Te wnioski stworzyły impuls do rozpoczęcia prac na nowelizacją, która umożliwiłaby dostosowanie funkcjonowania władz samorządowych do wymogów dnia dzisiejszego.

Rezultatem podjęcia w Kancelarii Prezydenta RP prac legislacyjnych jest proponowana ustawa, której istota zawiera się w trzech pryncypialnych obszarach:

1)    Zwiększenie udziału mieszkańców w działaniach samorządu terytorialnego.

2)    Wsparcie współpracy pomiędzy gminami, powiatami i województwami.

3)    Usunięcie barier w rozwoju i funkcjonowaniu jst, w szczególności wyraźne podkreślenie samodzielności jednostek samorządu terytorialnego w realizacji zadań publicznych.

Obecny i proponowany stan prawny

I. Zwiększenie udziału mieszkańców w działaniu samorządu terytorialnego

Obowiązujące obecnie przepisy w niewielkim stopniu uwzględniają udział mieszkańców w procesach decyzyjnych toczących się w organach jednostek samorządu terytorialnego.

Co prawda poszczególne ustawy ustrojowe przewidują możliwość przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami w sprawach ważnych dla danej jednostki samorządu terytorialnego (odpowiednio art. 5a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, art. 3d ust. 1 ustawy o samorządzie powiatowym oraz art. 10a ust. 1 ustawy o samorządzie województwa), jednakże jest to – co do zasady – przepis niemożliwy do samoistnego wykonania. Zasady i tryb przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami określa bowiem organ stanowiący w drodze uchwały. W tych jednostkach samorządu terytorialnego, w których uchwała taka nie została podjęta wystąpiły istotne problemy z przeprowadzeniem konsultacji. Sygnały takie docierały do Kancelarii Prezydenta RP ze strony licznych organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

W określonych przypadkach przepisy prawa nakazują przeprowadzenie konsultacji. Przypadki te to:

•    zmiana granic gminy i powiatu (art. 4a ust. 1 i art. 4b ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o samorządzie gminnym, art. 3a ust.1 i art. 3b ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o samorządzie powiatowym);

•    utworzenie jednostki pomocniczej (art. 5 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym, art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 15 marca 2002 roku o ustroju miasta stołecznego Warszawy);

•    organizacja i zakres działania jednostki pomocniczej określane w statucie tej jednostki (art. 35 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym);

•    wniosek o ustalenie, zmianę lub zniesienie urzędowej nazwy lub opinia dotycząca ustalenia, zmiany lub zniesienia urzędowej nazwy (art. 8 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2003 roku o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych);

•    wniosek o ustalenie dodatkowej nazwy miejscowości lub obiektu fizjograficznego w języku mniejszości (art. 12 ust. 7 pkt 1 i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 stycznia 2005 roku o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym).

Czytaj także: Referendum mieszkańców w sprawie zmian w podziale terytorialnym>>

We wszystkich wymienionych przypadkach ustalenie trybu przeprowadzenia konsultacji pozostawione jest odpowiednim organom stanowiącym jednostki samorządu terytorialnego.

Omawiany projekt nowelizacji dokonuje ważnych zmian w przedstawionym powyżej stanie prawnym. Rdzeniem zmian są trzy podstawowe elementy:

•    wyliczenie form udziału mieszkańców w planowaniu i realizacji zadań publicznych uregulowanych ustawą, tj. konsultacji, wysłuchania obywatelskiego, zapytania obywatelskiego oraz obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej (art. 3 ust. 1);

•    podkreślenie, że katalog ustawowy form udziału mieszkańców w planowaniu i realizacji zadań publicznych ma charakter otwarty, tj. organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego mogą ustalać także inne formy takiego udziału, określając jednocześnie szczegółowy tryb postępowania (art. 3 ust. 2);

•    ustalenie podstawowych zasad, które muszą być honorowane przy wzmacnianiu udziału mieszkańców i innych zainteresowanych podmiotów w planowaniu i realizacji zadań publicznych służących zaspokajaniu potrzeb mieszkańców. Zasady te będą w szczególności stanowiły wzorzec kontroli legalności uchwał organów jednostek samorządu terytorialnego regulujących funkcjonowanie poszczególnych ustawowo umocowanych form udziału mieszkańców (art. 2 ust. 2).

Zgodnie z proponowanymi przepisami:

•    konsultacje stanowią sposób pozyskania opinii wspólnoty samorządowej w ważnych sprawach jej dotyczących (art. 5 ust. 1).

Co do zasady konsultacje są adresowane do wszystkich mieszkańców danej wspólnoty samorządowej, w przypadkach uzasadnionych przedmiotem konsultacji możliwe jest jednak ich ograniczenie do wyodrębnionej ze względu na określone kryterium części wspólnoty.

Konsultacje są przeprowadzane przez organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego:

- z jego własnej inicjatywy,

- na żądanie organu stanowiącego,

- na żądanie grupy radnych liczącej co najmniej 1/3 ustawowego składu organu stanowiącego,

- na wniosek mieszkańców.

Czytaj także: Zasady powoływania i funkcjonowania związków gmin>>

Zasygnalizować należy, że wzmocniona tu została pozycja sołectw – ustawa przewiduje explicite, że konsultacje mogą polegać na wyrażeniu stanowiska przez poszczególne zainteresowane zebrania wiejskie (art. 7 ust. 3);

•    wysłuchanie obywatelskie stanowi de facto szczególny przypadek konsultacji. Jest ono jednak uregulowane w odrębny sposób. Stanowi ono sposób pozyskania opinii mieszkańców i innych zainteresowanych osób i podmiotów o projekcie uchwały organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego (art. 9 ust. 1). Ustawa przewiduje obligatoryjne wysłuchanie publiczne w odniesieniu do projektów uchwał o szczególnej doniosłości dla wspólnoty samorządowej – w szczególności statutu (wraz z jego zmianami), budżetu wraz z wieloletnią prognozą finansową, uchwał w sprawie planowania rozwoju. Na wysłuchanie obywatelskie składa się umożliwienie zapoznania się z projektem uchwały i złożenia doń opinii oraz przeprowadzenie dyskusji publicznej nad projektem;

•    zapytanie obywatelskie stanowi żądanie przeprowadzenia dyskusji publicznej podczas sesji organu stanowiącego (odpowiednio na posiedzeniu właściwej merytorycznie komisji) w sprawie ważnej dla wspólnoty samorządowej lub jej części (art. 12 ust. 1);

•    obywatelska inicjatywa uchwałodawcza jest narzędziem, dzięki której grupa mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego o odpowiedniej liczebności może wnieść do organu stanowiącego projekt uchwały – z obowiązkiem jego rozpatrzenia (art. 14 i następne projektu ustawy).

Czytaj także

Narzędzia księgowego

POLECANE

reklama

Ostatnio na forum

Compliance 2020

Eksperci portalu infor.pl

Diana Renata Bożek

Prawnik

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »