Specjalne strefy ekonomiczne - podstawy prawne, tworzenie, pomoc publiczna

1. Podstawy prawne.

Tworzenie specjalnych stref ekonomicznych w Polsce reguluje ustawa z dnia  20 października 1994 r. o specjalnych strefach ekonomicznych (Dz. U. z 1994r. Nr 123, poz.600), znowelizowana ustawą z dnia 16 listopada 2000 roku o zmianie ustawy o specjalnych strefach ekonomicznych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2000 r. Nr 117, poz. 1228) oraz ustawą z dnia 02 października 2003 roku o zmianie ustawy o specjalnych strefach ekonomicznych i niektórych ustaw (Dz. U. z 2003 r. Nr 188 poz. 1840).

Przedsiębiorcy lokujący swe inwestycje na terenie SSE mogą korzystać z pomocy publicznej, udzielanej w formie zwolnień z podatku dochodowego, z tytułu:

•    kosztów nowej inwestycji lub

•    tworzenia nowych miejsc pracy.

Wielkość pomocy zależy od maksymalnej intensywności pomocy określonej dla obszaru, gdzie realizowana jest inwestycja oraz wielkości kosztów kwalifikujących się do objęcia pomocą.

Maksymalna intensywność pomocy w przypadku inwestycji realizowanych na terenie województw: lubelskiego, podkarpackiego, warmińsko-mazurskiego, podlaskiego, opolskiego, świętokrzyskiego, małopolskiego, lubuskiego, łódzkiego i kujawsko-pomorskiego wynosi 50%, w pozostałych województwach - 40%. Wyjątek stanowi Warszawa, w przypadku której pułap ten wynosi 30%.

Wielkość pomocy z tytułu kosztów nowej inwestycji oblicza się jako iloczyn maksymalnej intensywności pomocy określonej dla danego obszaru i kosztów inwestycji kwalifikujących się do objęcia pomocą.

Koszty nabycia środków trwałych ponoszone przez dużych przedsiębiorców zostaną objęte pomocą wyłącznie w odniesieniu do nowych środków trwałych.

Inny sposób kalkulowania wielkości pomocy dotyczy dużych projektów inwestycyjnych (tj. takich których koszty kwalifikowane przekraczają kwotę 50 mln euro) i jest on wyrażony wzorem wskazanym w rozporządzeniu określającym zasady udzielania pomocy publicznej przedsiębiorcom działającym na terenie SSE.

W koncepcji przedstawiono zasady włączania nowych terenów do specjalnych stref ekonomicznych. Uznano, iż głównym celem włączania nowych terenów do specjalnych stref ekonomicznych jest wspieranie nowych inwestycji realizujących politykę zrównoważonego rozwoju rozumianego jako rozwój społeczno – gospodarczy, w którym następuje integrowanie działań na rzecz wzrostu konkurencyjności polskiej gospodarki i tworzenia nowych miejsc pracy.

Kryteria włączania gruntów będących własnością podmiotów innych niż wymienione w art. 5 ust. 1 ustawy o SSE tj.:

- zarządzający strefą,

- Skarb Państwa,

- jednostka samorządu terytorialnego,

- związek komunalny,

lub będących w użytkowaniu wieczystym zarządzającego, określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2008 r. w sprawie kryteriów, których spełnienie umożliwia objęcie niektórych gruntów specjalną strefą ekonomiczną (Dz. U. Nr 224, poz. 1477).

Ponieważ brak jest szczegółowych zasad i kryteriów włączania do stref nowych obszarów stanowiących własność zarządzającego strefą, Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego, związku komunalnego lub będących w użytkowaniu wieczystym zarządzającego, w koncepcji określono zasady włączania do stref takich obszarów oraz kryteria, według których oceniane będą projekty inwestycyjne lokowane na tych terenach włączanych do stref po dniu 1 stycznia 2009 r.

Główną ideą tworzenia specjalnych stref ekonomicznych (SSE) było dążenie do złagodzenia strukturalnego bezrobocia w wybranych regionach kraju poprzez skierowanie tam nowych inwestycji dzięki zastosowaniu pakietu zachęt finansowych. Zachęty finansowe wprowadzone ustawą w 1994 roku uprawniały przedsiębiorców posiadających zezwolenie na działalność w strefie do:  

•    całkowitego zwolnienia dochodu od podatku dochodowego przez okres pierwszych 10 – ciu lat działalności gospodarczej,

•    50 % zwolnienia przez lata następne, aż do końca istnienia strefy,

•    zwolnienia z podatku od nieruchomości.

Ustawowe cele ustanawiania stref skierowane były na:

•    przyspieszenie rozwoju gospodarczego części terytorium kraju poprzez rozwój określonych dziedzin działalności gospodarczej, rozwój nowych rozwiązań technicznych i technologicznych oraz ich wykorzystanie w gospodarce narodowej,

•    zwiększenie konkurencyjności wytwarzanych wyrobów i świadczonych usług,

•    zagospodarowanie istniejącego majątku poprzemysłowego i infrastruktury gospodarczej,

•    tworzenie nowych miejsc pracy,

•    zagospodarowanie niewykorzystanych zasobów naturalnych z zachowa-niem zasad równowagi ekologicznej.

W chwili obecnej na terenie Polski funkcjonuje 14 specjalnych stref ekonomicznych. Różnią się one pod względem powierzchni, lokalizacji, charakteru,  warunków zagospodarowania, infrastruktury drogowej, technicznej i telekomunikacyjnej.

UWAGA!!  Do dnia 30 maja 2004 roku łączny obszar stref nie mógł przekroczyć powierzchni określonej na dzień 31 grudnia 2000 roku tj. 6325 ha, od dnia 31 maja 2004 roku istnieje możliwość zwiększenia łącznego obszaru stref do 8000 ha, z tym, że zwiększenie może być przeznaczone wyłącznie na realizację dużych inwestycji o nakładach nie mniejszych niż 40 mln euro albo tworzących co najmniej 500 nowych miejsc pracy. Każda nowelizacja granic stref wymaga  więc zbilansowania obszarów włączanych z wyłączanymi.

Czytaj także: Rozwój stref pomaga gminom>>

2. Tworzenie stref ekonomicznych.

Ustanowienie strefy następuje w drodze rozporządzenia wydanego przez Radę Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw gospodarki uzgodniony z ministrem właściwym do spraw rozwoju regionalnego. W tym samym trybie Rada Ministrów może znieść strefę przed upływem okresu, na jaki została ustanowiona, zmienić jej obszar lub połączyć strefy.

Rozporządzenie w sprawie ustanowienia strefy określa:

•    nazwę, teren i granice strefy,

•    przedmioty działalności gospodarczej, na które nie będzie wydawane zezwolenie uprawniające do korzystania z pomocy publicznej przewidzianej w ustawie o specjalnych strefach ekonomicznych,

•    zarządzającego strefą,

•    okres na jaki ustanawia się strefę,

•    wielkość i warunki udzielania pomocy publicznej przedsiębiorcom prowadzącym działalność gospodarczą na terenie strefy na podstawie zezwolenia.

Zarządzającym strefą może być wyłącznie spółka akcyjna lub spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w stosunku do której Skarb Państwa lub samorząd województwa posiada większość głosów, które mogą być oddane na walnym zgromadzeniu lub zgromadzeniu wspólników.

Skarb Państwa jest także uprawniony do powoływania lub odwoływania większości członków jej Zarządu.

Zadaniem zarządzającego jest prowadzenie działań zmierzających do rozwoju działalności gospodarczej prowadzonej na terenie strefy, w tym:

•    promocja strefy,

•    organizacja rokowań i przetargów oraz udzielanie zezwoleń,

•    zbywanie lub pośredniczenie w zbywaniu prawa własności i prawa użytkowania wieczystego gruntów objętych strefą,

•    kontrola działalności przedsiębiorców w zakresie jej zgodności z zezwoleniem,

•    budowa infrastruktury na terenie strefy,

•    opieka nad inwestorami, pośredniczenie w kontaktach z władzami samorządowymi, właścicielami mediów i infrastruktury itp.,

Czytaj także: Nowe zasady włączania terenów publicznych do specjalnych stref ekonomicznych>>

3. Pomoc publiczna udzielna w specjalnych strefach ekonomicznych.

Przystąpienie Polski do UE i postanowienia Traktatu Akcesyjnego dotyczące pomocy przyznawanej przez Państwo spowodowały konieczność zharmonizowania zasad udzielania pomocy w specjalnych strefach ekonomicznych. W aktualnym stanie prawnym na terenach specjalnych stref ekonomicznych funkcjonuje kilka grup przedsiębiorców, których różnią zasady udzielania pomocy publicznej.

Przedsiębiorcy, którzy otrzymali zezwolenie przed 01 stycznia 2001 roku:

•    mali przedsiębiorcy zachowują prawo do nielimitowanych ulg w podatku dochodowym do dnia 31 grudnia 2011 roku

•    średni przedsiębiorcy zachowują prawo do nielimitowanych ulg w podatku dochodowym do dnia 31 grudnia 2010 roku

•    dla dużych przedsiębiorców, którzy uzyskali zezwolenia do końca 1999 roku maksymalna pomoc publiczna wynosi 75 % kosztów inwestycji, a dla tych którzy uzyskali zezwolenia w 2000 roku – 50 % kosztów inwestycji

•    dla przedsiębiorców z sektora motoryzacji maksymalna pomoc publiczna wynosi 30 % kosztów inwestycji,

•    przy ustaleniu dopuszczalnej wielkości pomocy publicznej uwzględnia się całkowitą wielkość pomocy publicznej jaką duży przedsiębiorca, w tym z sektora motoryzacyjnego otrzymał od dnia 01 stycznia 2001 roku

Przedsiębiorcom, którzy zaakceptowali powyższe zmiany wprowadzone Traktatem poprzez złożenie wniosku do ministra właściwego do spraw gospodarki o zmianę zezwolenia ( termin upływa z dniem 31 grudnia 2007 roku ) przysługuje również:

•    możliwość zmiany warunków zezwolenia na korzystniejsze bez uzasadnienia przyczyn,

•    wykorzystanie środków zgromadzonych na rachunku Funduszu Strefowego na dofinansowanie nowych inwestycji realizowanych przez samego podatnika lub wskazaną przez niego, powiązana z nim w co najmniej 25 % organizacyjnie lub kapitałowo firmę,

•    w przypadku dużych przedsiębiorców ustawowe zwolnienie z podatku od nieruchomości wg stanu i stawek z roku 2000 ( zwolnienie z podatku od nieruchomości oraz umorzenie zaległości z tytułu podatku od nieruchomości należnego za okres od dnia 01.01.2001 roku stanowi pomoc regionalną z tytułu nowych inwestycji, rozpoczętych po dniu uzyskania zezwolenia ).

Fundusz strefowy tworzony jest w Banku Gospodarstwa Krajowego z kwot podatków dochodowych wpłacanych przez „starych” przedsiębiorców po przekroczeniu dopuszczalnych traktatem akcesyjnym pułapów pomocy. Zgromadzone środki przeznaczone zostaną na dofinansowanie nowej inwestycji realizowanej na terenie RP nie później niż do 2023 roku przez podatnika lub spółkę powiązana z nim kapitałowo lub organizacyjnie. Wsparcia udziela się na wniosek uprawnionego, na warunkach zgodnych z przyjętym przez Komisję Europejską programem pomocowym. W chwili obecnej opracowany został projekt rozporządzenia w sprawie udzielania wsparcia nowej inwestycji z Funduszu Strefowego i będzie on notyfikowany do Komisji Europejskiej.

Zgodnie z projektem, wsparcie nowej inwestycji stanowić będzie pomoc regionalną z tytułu kosztów nowej inwestycji lub kosztów tworzenia nowych miejsc związanych z tą inwestycją. Warunkiem udzielenia wsparcia nowej inwestycji będzie:

•    złożenie wniosku przed rozpoczęciem inwestycji,

•    udział środków własnych przedsiębiorcy co najmniej 25 % całkowitych kosztów inwestycji,

•    prowadzenie działalności gospodarczej związanej z nową inwestycją przez co najmniej 5 lat od zakończenia inwestycji,

•    utrzymanie nowo utworzonych miejsc pracy przez co najmniej 5 lat od dnia ich utworzenia.

Przedsiębiorcy, którzy otrzymali zezwolenie po 31 grudnia 2000 roku:

Przedsiębiorcom przysługuje prawo do zwolnienia dochodów uzyskiwanych z działalności gospodarczej prowadzonej w strefie od podatku dochodowego. Pomoc regionalną w formie zwolnień podatkowych można otrzymać z tytułu:

•    kosztów nowej inwestycji,

•    tworzenia nowych miejsc pracy.

Przedsiębiorca korzystający z pomocy z tytułu kosztów nowej inwestycji jest zobowiązany do:

•    prowadzenia działalności gospodarczej przez okres nie krótszy niż 5 lat,

•    utrzymania własności składników majątku, z którymi były związane wydatki inwestycyjne przez okres 5 lat od dnia wprowadzenia do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym.

Wielkość pomocy z tytułu kosztów nowej inwestycji oblicza się jako iloczyn maksymalnej intensywności pomocy dla danego obszaru i kwalifikowanych kosztów inwestycji.

Przedsiębiorca korzystający z pomocy z tytułu tworzenia nowych miejsc pracy związanych z daną inwestycją musi utrzymać nowo utworzone miejsca pracy przez okres nie krótszy niż 5 lat.

Wielkość pomocy z tytułu tworzenia nowych miejsc pracy związanych z daną inwestycją oblicza się jako iloczyn maksymalnej intensywności pomocy i dwuletnich kosztów płacy brutto nowo zatrudnionych pracowników powiększonych o wszystkie obowiązkowe płatności związane z ich zatrudnieniem.

Wielkość zwolnienia podatkowego wyniesie więc w przypadku dużych przedsiębiorców do 50 % wartości inwestycji lub dwuletnich kosztów płacy brutto nowo zatrudnionych pracowników.

W przypadku pomocy udzielanej małemu lub średniemu przedsiębiorcy maksymalną intensywność pomocy podwyższa się o 15 punktów procentowych, z wyłączeniem przedsiębiorców prowadzących działalność w sektorze transportu. Maksymalna intensywność pomocy dla inwestycji z sektora motoryzacyjnego, w przypadku gdy kwota pomocy przekracza równowartość 5 mln euro, wynosi 30 % intensywności dopuszczalnej na danym obszarze. Odrębne zasady obowiązują w przypadku dużych projektów inwestycyjnych, tj. takich których koszty kwalifikujące się do objęcia pomocą przekraczają kwotę 50 mln euro.

Minimalna wysokość nakładów inwestycyjnych uprawniająca do korzystania z pomocy publicznej w specjalnej strefie ekonomicznej wynosi 100 000 euro, przy czym udział własny przedsiębiorcy w inwestycji musi wynosić 25 %.

Podstawą do korzystania z pomocy publicznej jest zezwolenie wydane przez Zarządzającego strefą w drodze przetargu lub rokowań. Na terenie stref można prowadzić działalność bez zezwolenia, ale dochody z tej działalności nie podlegają zwolnieniu z podatku dochodowego.

Mając na względzie maksymalne wykorzystanie instrumentu stref w celu tworzenia nowych miejsc pracy Rada Ministrów podjęła ostatnio decyzję o poszerzeniu katalogu działalności, na które wydaje się zezwolenie, o sektor nowoczesnych usług „ Business Process Offshoring” - usługi z dziedziny finansów, księgowości zarządzania zasobami ludzkimi, administracji, technologii teleinformatycznych oraz związane bezpośrednio z obsługą klientów zewnętrznych ( call centres ).

Tomasz Błotnicki

samorzad.infor.pl