Rząd zmienia przepisy o azbeście – koniec kar, uproszczone deklaracje i nowe zasady usuwania

• Odpowiedź resortu na stanowisko Kongresu Gmin Wiejskich w sprawie usuwania azbestu
• Komentarz do odpowiedzi resortów w kwestii usuwania azbestu. Komentuje Mariusz Marszał, Zastępca Dyrektora Biura ds. Legislacyjnych

Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej (ZGWRP) opublikował na swojej stronie internetowej odpowiedź Ministerstwo Rozwoju i Technologii na stanowisko podjęte przez Kongres Gmin Wiejskich Rzeczpospolitej Polskiej w sprawie niewystarczającego finansowania usuwania azbestu oraz konieczności jego integracji z programem „Czyste Powietrze”.

Odpowiedź resortu na stanowisko Kongresu Gmin Wiejskich w sprawie usuwania azbestu

Odpowiedź Ministerstwa Rozwoju i Technologii na stanowisko XXI Kongresu Gmin Wiejskich Rzeczpospolitej Polskiej oraz pismo z 21 stycznia 2026 r. skierowane do Prezesa Rady MinistrówDepartament Zrównoważonej Gospodarki Ministerstwa Rozwoju i Technologii przygotował i przekazał odpowiedź na stanowisko XXI Kongresu Gmin Wiejskich z dnia 19 listopada 2025 r. w sprawie niewystarczającego finansowania usuwania azbestu oraz konieczności integracji programu z „Czystym Powietrzem” (dostępne tutaj), a także na pismo Związku Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej (ZGWPR) w tym zakresie z dnia 21 stycznia 2026 r., skierowanego do Prezesa Rady Ministrów (zamieszczone tutaj).

W odpowiedzi wskazano m.in., że: „W 2026 r. w ramach realizacji zadań legislacyjnych wynikających z Programu prowadzone są prace legislacyjne nad projektem ustawy o wyrobach zawierających azbest, m.in. w związku ze zmianą Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/148/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy. Aktualnie projekt ustawy przewiduje m.in. uproszczenie sprawozdawczości względem wójta, burmistrza lub prezydenta miasta oraz marszałka województwa (użytkujący wyroby będą składali deklarację jednorazowo i aktualizowali ją wyłącznie w przypadku zaistnienia zmian) oraz wprowadzenie możliwości tzw. zabezpieczania trwałego wyrobów. Trwałe zabezpieczenie oznacza pozostawienie pod powierzchnią gruntu lub zabudowanie określonych w ustawie rodzajów wyrobów (odcinków podziemnych instalacji, płyt warstwowych lub żeberkowych znajdujących się w ścianie osłonowej budynku lub w pokryciach warstwowych połączonych trwale ze ścianą osłonową budynku lub w konstrukcji stropodachu) bez konieczności ich demontowania. W toku prac nad projektem ustawy wycofano się z nakładania kar na mieszkańców za brak złożenia deklaracji.

Równolegle kontynuowane są prace nad projektami aktów wykonawczych do ustawy o wyrobach zawierających azbest oraz nad projektem uchwały Rady Ministrów w sprawie Krajowego planu renowacji budynków. Plan ten uwzględnia konieczność usuwania wyrobów zawierających azbest podczas prac termomodernizacyjnych i remontowych oraz zastępowania ich wyrobami bezazbestowymi. Planowane jest również rozpoczęcie prac w zakresie aktualizacji Programu, m.in. w zakresie ustalenia systemu finansowania usuwania wyrobów zawierających azbest”.

Pełną treść odpowiedzi zawiera dokument: Odpowiedź Ministerstwa Rozwoju i Technologii na stanowisko XXI Kongresu Gmin Wiejskich Rzeczpospolitej Polskiej oraz pismo z 21 stycznia 2026 r. skierowane do Prezesa Rady Ministrów. W tej sprawie warto także zajrzeć na stronę: zgwrp.pl, gdzie zamieszczona jest także korespondencja z Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

Komentarz do odpowiedzi resortów w kwestii usuwania azbestu. Komentuje Mariusz Marszał, Zastępca Dyrektora Biura ds. Legislacyjnych

Jednym z efektów minionego XXI Kongresu Gmin Wiejskich jest stanowisko w sprawie niewystarczającego finansowania usuwania azbestu oraz konieczności integracji programu z „Czystym Powietrzem”. Do tego stanowiska ustosunkowały się Ministerstwo Klimatu i Środowiska (czytaj tutaj) oraz Ministerstwo Rozwoju i Technologii (odpowiedź dostępna tutaj).

Procedury i uproszczenia zamiast pieniędzy?

Przekazane przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii (MRiT) oraz Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) odpowiedzi koncentrują się głównie na aspektach proceduralnych, edukacyjnych i formalnych, prezentując liczne systemy, bazy danych oraz programy informacyjne. Niestety, w żaden sposób nie rozwiązują one kluczowych problemów wskazywanych przez gminy w związku z usuwaniem azbestu. Termin oczyszczenia kraju z azbestu do 2032 r., określany w odpowiedzi MRiT jako „termin krajowy”, został narzucony odgórnie i nie wynikał z realnych możliwości operacyjnych ani finansowych samorządów. Jednocześnie państwo – autor określenia „termin krajowy” – nie zapewnia ani wystarczających środków, ani mechanizmów umożliwiających jego realizację w praktyce.

Ministerstwo Rozwoju i Technologii chwali się funkcjonalnością Bazy Azbestowej, szkoleniami dla urzędników oraz wsparciem edukacyjnym. Jednak finansowanie działań samorządów ogranicza się wyłącznie do inwentaryzacji i szkoleń, a realny demontaż wyrobów azbestowych pozostaje poza zakresem środków budżetowych.

Obietnice finansowania, które zostały wycofane

Ministerstwo Klimatu i Środowiska wcześniej deklarowało formalne źródła finansowania poprzez Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg i zmniejszenie wpłat ze środków Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) na inne cele, dzięki czemu kwoty pozostające w dyspozycji NFOŚiGW mogłyby zostać przekazane na inne cele, w tym przypadku na Program Oczyszczania Kraju z Azbestu. Jednak zapowiedź ta została anulowana. Oznacza to, że gminy nie mają zapewnionego żadnego wsparcia finansowego na usuwanie azbestowych pokryć dachowych i innych wyrobów w budynkach mieszkalnych.

Brak integracji z „Czystym Powietrzem” blokuje inwestycje

Zarówno MRiT, jak i MKiŚ jednoznacznie odmawiają integracji programu usuwania azbestu z programem „Czyste Powietrze”, powołując się na różnicę celów i metodologii. W praktyce blokuje to realizację termomodernizacji i wymiany źródeł ciepła w tysiącach gospodarstw domowych.

W efekcie gminy pozostają wykonawcami bez realnego wpływu na harmonogram działań, bez środków i narzędzi niezbędnych do skutecznej realizacji ustawowych obowiązków, a program pozostaje w dużej mierze „papierowy”.

Samorządy: cele na 2032 rok są nierealne

Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej wskazuje, że brak kompleksowego podejścia i stabilnego finansowania skutkuje tym, że cele programu oczyszczania Polski z azbestu do 2032 r. są w praktyce nierealne, a mieszkańcy pozostają bez wsparcia w realizacji proekologicznych działań. Można odnieść wrażenie, że państwo bardziej angażuje się w tworzenie rozbudowanych raportów i procedur niż w realne usuwanie azbestu – najwyraźniej papierowe działania, są dziś bardziej „ekologiczne” niż praktyczne i odpowiedzialne podejście do rozwiązania tak trudnego problemu.