Jakie są uprawnienia niepełnosprawnych pracowników samorządowych

Wydział administracyjno-kadrowy urzędu gminy zadał nam pytanie dotyczące zatrudniania niepełnosprawnych, a dokładniej: czasu pracy. Każdy pracodawca, w tym także urzędy zatrudniające osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności, muszą pamiętać, że takim pracownikom przysługuje więcej wolnego niż pełnosprawnym.

Czas pracy osoby niepełnosprawnej:

● nie może przekraczać ośmiu godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo,

● zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać siedmiu godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo

– art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: u.r.z.s.).

Normy czasu pracy niepełnosprawnych zależą zatem od stopnia niepełnosprawności, przy czym różnica w stosunku do innych pracowników samorządowych, których czas pracy regulują przepisy działu szóstego ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (dalej: k.p.), nie wiąże się tylko z krótszym czasem pracy osób ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Obie wymienione normy czasu pracy niepełnosprawnych są sztywne – osoba z orzeczeniem o niepełnosprawności w jakimkolwiek dniu nie powinna pracować dłużej niż odpowiednio siedem lub osiem godzin, a w jakimkolwiek tygodniu dłużej niż odpowiednio 35 lub 40 godzin. Przepisy k.p. przewidują natomiast możliwość wydłużania czasu pracy w niektóre dni i tygodnie, w zamian za krótszy czas pracy w inne dni albo dodatkowe dni wolne.

Swoistym dopełnieniem sztywnych norm czasu pracy niepełnosprawnych jest zakaz ich zatrudniania w godzinach nadliczbowych. Niepełnosprawni nie mogą też pracować w porze nocnej (art. 15 ust. 3 u.r.z.s.). Zakazy te nie zależą od stopnia niepełnosprawności.

Stosowanie norm czasu pracy niepełnosprawnych, o których mowa w art. 15 u.r.z.s., nie może powodować obniżenia wysokości wynagrodzenia wypłacanego w stałej miesięcznej wysokości. W przypadku godzinowych stawek wynagrodzenia zasadniczego, odpowiadających osobistemu zaszeregowaniu lub zaszeregowaniu wykonywanej pracy, przy przejściu na normy czasu pracy, o których mowa w art. 15 u.r.z.s., ulegają one odpowiedniemu podwyższeniu (art. 18 u.r.z.s.).

Polecamy serwis: Pracownicy

Obowiązek ograniczania czasu pracy niepełnosprawnych, wynikający z art. 15 u.r.z.s., nie jest bezwzględny. Przepisów art. 15 nie stosuje się:

● do osób zatrudnionych przy pilnowaniu oraz

● gdy, na wniosek osoby zatrudnionej, lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą wyrazi na to zgodę

– art. 16 ust. 1 u.r.z.s.

Tacy niepełnosprawni w zakresie czasu pracy mogą być traktowani jak pełnosprawni i w konsekwencji, na zasadach określonych w k.p., pracować w elastycznych systemach czasu pracy, w porze nocnej czy nadgodzinach.

Wszyscy niepełnosprawni mają prawo do dodatkowej 15-minutowej przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek. Przerwa ta powinna być wliczana do czasu pracy i przysługuje niezależnie od 15-minutowej przerwy, która na mocy k.p. należy się każdemu pracującemu w ciągu danej doby co najmniej sześć godzin (art. 17 u.r.z.s. w zw. z art. 134 k.p.). Prawo niepełnosprawnych do dodatkowej przerwy jest bezwzględne.

Niepełnosprawni są objęci preferencjami przy naborze na stanowiska urzędnicze w samorządach. Szerzej pisaliśmy o tym w nr. 3 z 2014 roku GSiA w artykule „Zasady zatrudniania niepełnosprawnych w samorządach”.

Dodatkowy urlop

Osobie zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Prawo do pierwszego urlopu dodatkowego osoba ta nabywa po przepracowaniu jednego roku po dniu zaliczenia jej do jednego z tych stopni niepełnosprawności (art. 19 ust. 1 u.r.z.s.).

Wspomniany dodatkowy urlop nie przysługuje osobom posiadającym przywileje urlopowe z innego tytułu: uprawnionym do urlopu wypoczynkowego w wymiarze przekraczającym 26 dni roboczych lub do urlopu dodatkowego na podstawie odrębnych przepisów. Jeżeli jednak wymiar dodatkowego urlopu z innego tytułu niż niepełnosprawność wynosi mniej niż 10 dni roboczych, to zamiast tego urlopu przysługuje urlop dodatkowy z art. 19 ust. 1 u.r.z.s. (art. 19 ust. 2 i 3 u.r.z.s.).

Zwolnienia z pracy

Osoba o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ma prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia:

● w wymiarze do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym, nie częściej niż raz w roku,

● w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, a także w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy, jeżeli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy

– art. 20 ust. 1 u.r.z.s.

Łączny wymiar zwolnienia na udział w turnusie rehabilitacyjnym i dodatkowego urlopu wypoczynkowego z tytułu znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekroczyć 21 dni roboczych w roku kalendarzowym (art. 20 ust. 3 u.r.z.s.). Pracodawca powinien udzielić takiego zwolnienia na podstawie wniosku lekarza sprawującego opiekę nad osobą niepełnosprawną o skierowanie na turnus rehabilitacyjny. Pracownik powinien przedstawić pracodawcy skierowanie w terminie, który umożliwi zapewnienie normalnego toku pracy w zakładzie. Podstawą wypłaty wynagrodzenia za czas zwolnienia jest przedłożony pracodawcy dokument, który potwierdza pobyt na turnusie, wystawiony przez jego organizatora.

Natomiast jedyną przesłanką do uzyskania zwolnienia na badania, zabiegi, zakup bądź naprawę sprzętu ortopedycznego jest niemożność wykonania tych czynności poza godzinami pracy. Nie jest ograniczona liczba ani czas trwania takich zwolnień. W powszechnie obowiązujących przepisach nie został też określony sposób dokumentowania wspomnianych czynności przez niepełnosprawnego i wykazania, że może je wykonać tylko w godzinach pracy. Powinni to ustalić pracodawca i pracownik. Dowodem może być chociażby zaświadczenie z placówki ochrony zdrowia przeprowadzającej badania ze wskazaniem, w jakich godzinach są one wykonywane.

PRZYKŁAD

Pan Adam, referent w urzędzie miasta, uzyskał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności 2 września 2013 r., ale przedstawił je pracodawcy dopiero 19 listopada 2013 r. Od kiedy przysługuje mu dodatkowy urlop z tego tytułu i w jakim wymiarze w 2014 roku?

Prawo do dodatkowego urlopu pan Adam uzyskuje 3 września 2014 r. i od tej daty w 2014 roku przysługuje mu cały 10-dniowy urlop z tytułu niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Skoro przepisy u.r.z.s. stanowią w tym względzie jedynie, że prawo do pierwszego urlopu dodatkowego nabywa się po przepracowaniu jednego roku po dniu zaliczenia do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności, to:

● ważna jest data orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a nie przedstawienia takiego orzeczenia pracodawcy,

● pracownik uzyskuje zawsze pierwszy urlop w pełnym wymiarze (niezależnie, kiedy w danym roku kalendarzowym nabył do niego prawo).

PODSTAWY PRAWNE

● art. 15–20 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (j.t. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721; ost. zm. Dz.U. z 2014 r. poz. 877)

● dział szósty ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94; ost. zm. Dz.U. z 2014 r. poz. 208)

● rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 22 maja 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania zwolnień od pracy osobom o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym (Dz.U. nr 100, poz. 927)

Zobacz również: Pracownicy samorządowi – nabór, służba przygotowawcza i awansowanie