Potwierdzenie umowy dzierżawy przez wójta

Umowa dzierżawy

Na podstawie obowiązujących przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników wójt jest zobowiązany do potwierdzania zawarcia umowy dzierżawy. W urzędzie złożono umowę dzierżawy sporządzoną pomiędzy ojcem a synem, w związku z tym pojawiła się wątpliwość, czy wójt powinien potwierdzać każdą taką umowę, czy tylko te umowy dzierżawy, w których stronami nie są osoby spokrewnione? Czy wójt przed potwierdzeniem umowy dzierżawy powinien zweryfikować, czy pomiędzy stronami zachodzi stopień pokrewieństwa? Jeśli tak, to jak to zrobić, czy możliwe jest żądanie w tym celu złożenia przez wnioskodawcę oświadczenia o braku pokrewieństwa stron? Czy wymagane jest prowadzenie rejestru potwierdzanych umów dzierżawy?

Odpowiedź

Na gruncie obowiązujących przepisów wójt zobowiązany jest wyłącznie do potwierdzenia faktu zawarcia umowy dzierżawy. Nie ma regulacji prawnych, które obligują wójta do badania i stwierdzania ewentualnego pokrewieństwa występującego pomiędzy stronami takiej umowy. Nie ma również uzasadnienia do wnikania w treść umowy dzierżawy przedłożonej wójtowi do potwierdzenia.

Uzasadnienie

Za podstawę do rozstrzygnięcia w zakresie postawionego zapytania należy przyjąć regulację zawartą w art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (dalej: u.u.s.r.). W myśl tego przepisu uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat, której zawarcie potwierdził wójt, właściwy ze względu na miejsce położenia przedmiotu dzierżawy, osobie niebędącej wobec tego emeryta lub rencisty: małżonkiem, jego zstępnym lub pasierbem (małżonkiem zstępnego czy pasierba) lub osobą pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (małżonkiem takiej osoby).

Istotny w analizowanym przypadku jest również przepis art. 38 pkt 1 u.u.s.r., z którego wynika, że przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu domniemywa się, że właściciel gruntów zaliczonych do użytków rolnych lub dzierżawca takich gruntów, jeżeli umowa dzierżawy jest potwierdzona przez wójta, właściwego ze względu na miejsce położenia przedmiotu dzierżawy, prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach.

Kiedy wymagane poświadczenie dzierżawy przez wójta?

Procedura potwierdzania przez wójta umów dzierżawy nie jest szczegółowo uregulowana. Obowiązujące przepisy wskazują wójta jako organ właściwy do dokonania czynności potwierdzenia zawarcia umowy dzierżawy, bez wskazania sposobu jej wykonania. Z literalnego brzmienia przytoczonych wyżej przepisów wynika tylko tyle, że wójt potwierdza jedynie fakt zawarcia umowy - tu nie ma zobowiązania do merytorycznego rozstrzygania, czy treść przedłożonej umowy jest właściwa i w jakim stosunku prawnym pozostają wobec siebie osoby będące stronami takiej umowy. Potwierdzenie zawarcia umowy nie oznacza również stwierdzenia przez wójta własnoręczności podpisu osób zawierających umowę dzierżawy.

Z ORZECZNICTWA

Jedynie przedłożenie przez wnioskodawcę umowy dzierżawy spełniającej warunki z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników uprawnia do korzystania przez wydzierżawiającego z domniemania, że nie prowadzi on już działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach. - Wyrok WSA w Poznaniu z 10 października 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 579/19

Organ administracji nie posiada kompetencji do dokonywania oceny i rozstrzygania w toku postępowania administracyjnego o skuteczności zawartej umowy dzierżawy, w tym ewentualnych skutkach prawnych, które umowa w danym kształcie może wywołać. Oznacza to, że fakt zawarcia umowy dzierżawy pomiędzy osobami spokrewnionymi, np. pomiędzy rodzicem a synem, nie jest przedmiotem zainteresowania wójta, ten ma jedynie potwierdzić, że taka umowa została zawarta. Dla jasności sytuacji warto w tym miejscu wskazać, że rolnicy będący właścicielami gospodarstw wymienionych m.in. w art. 28 ust. 4 pkt 1 u.u.s.r. nie muszą wykazywać, że nie prowadzą w nich działalności rolniczej, bowiem ten fakt uznaje sam ustawodawca na zasadzie uprawnionego domniemania. Tym samym, jeśli zainteresowany zawiera umowę dzierżawy ze zstępnym, np. z synem, rezygnuje z przewidzianego prawem domniemania zaprzestania prowadzenia działalności rolnej, z którego korzystają umowy wskazane w art. 28 ust. 4 pkt 1 u.u.s.r. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 10 października 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 579/19). Tu ważne jest, że samo poświadczenie takiej umowy przez wójta jest tylko jednym z warunków do uzyskania przedmiotowego domniemania, ale już sama czynność poświadczenia przez wójta nie warunkuje uznania tej umowy za skuteczną w kontekście instytucji domniemania.

Jak potwierdzić umowę dzierżawy?

Urząd obsługujący wójta zwyczajowo przyjmuje składany przez osobę zainteresowaną wniosek o potwierdzenie umowy dzierżawy, wraz z załączoną umową, której to potwierdzenie dotyczy. Na tej podstawie wójt dokonuje potwierdzenia zawarcia umowy w formie zaświadczenia wydawanego w trybie art. 217 § 2 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.). Przepis ten stanowi, że zaświadczenie wydaje się, jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa, w tym przypadku za podstawę przyjmuje się art. 28 ust. 4 pkt 1 u.u.s.r. Przedmiotowe zaświadczenie w sprawie, w myśl art. 217 § 3 k.p.a., wójt powinien wydać bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie siedmiu dni.

Rejestr umów potwierdzanych

W obowiązującym porządku prawnym nie ma przepisów regulujących kwestię rejestrowania, w tym prowadzenia jakichkolwiek odrębnych rejestrów umów dzierżawy potwierdzanych przez wójta. W tym zakresie zasadne jest zwyczajowe rejestrowanie wniosków o potwierdzenie umowy wpływających do urzędu. Te powinny być klasyfikowane i kwalifikowane zgodnie z obowiązującą w danym urzędzie instrukcją kancelaryjną, zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z 18 stycznia 2011 r. w sprawie instrukcji kancelaryjnej, jednolitych rzeczowych wykazów akt oraz instrukcji w sprawie organizacji i zakresu działania archiwów zakładowych.

Krzysztof Adamczyk

audytor wewnętrzny z praktyką w jednostkach samorządu terytorialnego, ekspert w zakresie inwestycji i zarządzania projektami, dziennikarz specjalizujący się w tematyce prawa samorządowego, finansów publicznych oraz zamówień publicznych

Podstawy prawne

• art. 28 ust. 4 pkt 1, art. 38 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (j.t. Dz.U. z 2020 r. poz. 174; ost. zm. Dz.U. z 2020 r. 782)

• art. 217 § 2 pkt 1, art. 217 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2020 r. poz. 256; ost. zm. Dz.U. z 2020 r. poz. 1298)