Odprawa dla nauczyciela - w jakich okolicznościach i na jakich zasadach przysługuje?

Karta Nauczyciela w kilku przypadkach przewiduje prawo nauczyciela do świadczenia w postaci odprawy pieniężnej. Okoliczności i zasady powstania obowiązku zapłaty nauczycielowi odprawy zostały zasadniczo uregulowane w treści art. 20 KN, art. 28 KN i art. 87 KN.

1. Odprawa w związku z rozwiązaniem stosunku pracy na podstawie art. 20 ust. 1 KN

NOWOŚĆ na Infor.pl: Prenumerata elektroniczna Dziennika Gazety Prawnej KUP TERAZ!

Dyrektor szkoły rozwiązując stosunek pracy z nauczycielem w przypadku wystąpienia w kierowanej przez niego szkole okoliczności określonych w art. 20 ust. 1 KN musi liczyć się z obowiązkiem zapłaty odprawy zgodnie z treścią art. 20 ust. 2 KN. Przepis ten uzależnia wysokość odprawy od rodzaju stosunku pracy nauczyciela, z którym dyrektor szkoły podjął decyzję o rozwiązaniu stosunku pracy. Należy wskazać, iż przepisy Karty Nauczyciela wyróżniają dwa rodzaje stosunków pracy: na podstawie umowy o pracę, który dotyczy nauczycieli stażystów, kontraktowych i zatrudnionych na czas określony oraz na podstawie mianowania, który dotyczy nauczycieli mianowanych i dyplomowanych zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy na czas nieokreślony.

Zobacz również: Zastępstwo nauczyciela w pytaniach i odpowiedziach

W przypadku nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, nauczyciel ma prawo do odprawy zgodnie z treścią art. 20 ust. 2 KN w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. 2003 r., Nr 90, poz. 844 z późn. zm.). W tym przypadku wysokość odprawy uzależniona jest od okresu zatrudnienia nauczyciela w danej szkole i kształtuje się w następujący sposób:
1. jednomiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 2 lata;
2. dwumiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy od 2 do 8 lat;
3. trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy ponad 8 lat.

W przypadku nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.

Wielokrotnie w praktyce pojawia się pytanie o prawo do odprawy w przypadku przeniesienia nauczyciela na podstawie art. 18 ust. 1 KN, która to czynność następuje przed likwidacją szkoły, jak również w przypadku zaistnienia okoliczności określonych w art. 20 ust. 1 pkt 2 KN. Podobnie wygląda sytuacja, gdy nauczyciel przechodzi w stan nieczynny. W takich przypadkach odprawa nie przysługuje (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2001 r. I PKN 712/2000).

2. Odprawa w związku z rozwiązaniem stosunku pracy na podstawie art. 28 KN

Obowiązek wypłaty odprawy w przypadkach określonych w treści art. 28 KN dotyczy jedynie nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania. Nie nabywają prawa i tym samym roszczenia do zapłaty odprawy w przypadkach określonych w powyższym przepisie prawa nauczyciele, których stosunek pracy został zawarty na podstawie umowy o pracę.

Przepis art. 28 KN przewiduje prawo do odprawy w następujących przypadkach:
1. rozwiązania stosunku pracy w związku z orzeczeniem przez lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy - art. 28 ust. 1 KN;
2. rozwiązania stosunku pracy z przyczyn określonych w art. 70 ust. 2 KN tj. w sytuacji, gdy nauczyciel kieruje do pracodawcy podanie o przeniesienie – art. 18 ust. 1 KN – do miejscowości, będącej miejscem stałego zamieszkania współmałżonka, a podanie nie może zostać uwzględnione z uwagi na brak możliwości zatrudnienia nauczyciela w tej miejscowości powodując po stronie dyrektora szkoły obowiązek udzielenia nauczycielowi urlopu bezpłatnego, który jeśli trwa dłużej niż 2 lata i w tym okresie nauczyciel nie podejmuje ponownie pracy czy okoliczność niemożliwości przeniesienia nadal istnieje dyrektor szkoły rozwiązuje z nauczycielem stosunek pracy;
3. rozwiązania stosunku pracy z przyczyn określonych w art. 23 ust. 1 pkt 6 KN tj. cofnięcia skierowania do nauczania religii w szkole na zasadach określonych w ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. 2004 r. Nr 256 poz. 2572 z późn. zm.) – art. 12 ust. 1 i wydanego na podstawie art. 12 ust. 2 tej ustawy § 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U. 1992 r. Nr 36 poz. 155);

W zależności od wskazanej powyżej podstawy rozwiązania z nauczycielem stosunku pracy, nauczycielowi przysługuje odprawa w różnej wysokości:

Ad. 1 jednomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego ostatnio pobieranego w czasie trwania stosunku pracy - za każdy pełny rok pracy na stanowisku nauczyciela, w jednostkach organizacyjnych, o których mowa w art. 1 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 1a, nieprzekraczającą jednak sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego;
Ad. 2 odprawę pieniężną na zasadach określonych jak w przypadku ad. 1 (art. 28 ust. 1 KN) nieprzekraczającą jednak:
a. trzymiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, jeżeli okres pracy nauczycielskiej nie przekroczył 10 lat;
b. sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, jeżeli okres pracy nauczycielskiej przekroczył 10 lat.
Ad. 3 jednomiesięcznego wynagrodzenia za każdy rok pracy na stanowisku nauczyciela religii, nie więcej jednak niż w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia.

3. Odprawa w związku w związku z ustaniem stosunku pracy na podstawie art. 87 KN

Ustanie stosunku pracy w związku z okolicznościami wskazanymi w treści art. 87 ust. 1 i ust. 2 KN – przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy czy nauczycielskie świadczenie kompensacyjne – powoduje powstanie prawa do odprawy, której wysokość uzależnionej od okresu pracy w szkole.

Jeżeli nauczyciel przepracował w szkole co najmniej 20 lat przysługuje mu odprawa w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia ostatnio pobieranego w szkole będącej podstawowym miejscem jego pracy. W sytuacji gdy okres tej pracy jest niższy od 20 lat nauczycielowi przysługuje odprawa w wysokości dwumiesięcznego ostatnio pobieranego wynagrodzenia w szkole będącej podstawowym miejscem jego pracy.

W przypadku zbiegu prawa do odprawy na podstawie art. 87 ust. 1 i ust. 2 KN nauczycielowi przysługuje tylko jedna odprawa, korzystniejsza dla nauczyciela - art. 87 ust. 4 KN.

Należy również zwrócić uwagę, iż w przypadku nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania, z którymi pracodawca rozwiązuje stosunek pracy na podstawie art. 28 ust. 1 KN tj. związku z orzeczeniem przez lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy i na tej podstawie nauczyciel otrzymał odprawę, nauczycielowi nie przysługuje odprawa na podstawie art. 87 KN, jeżeli następnie nauczyciel przechodzi na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy (Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2006 r. I PZP 4/2005).

Podstawa prawna:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. 2006 r., Nr 97, poz. 674 z późn. zm.) (stan prawny na dzień 21 września 2013 r.).
2. Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. 2003 r., Nr 90, poz. 844 z późn. zm.) (stan prawny na dzień 21 września 2013 r.).
3. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. 2004 r. Nr 256 poz. 2572 z późn. zm.) (stan prawny na dzień 21 września 2013 r.).
4. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U. 1992 r. Nr 36 poz. 155) (stan prawny na dzień 21 września 2013 r.).

Polecamy: Forum