Nauczyciel na wycieczce szkolnej

Ustawodawca nie powołuje odrębnych i szczególnych zasad dotyczących wykonywania zadań pracowniczych w okresie imprez wyjazdowych. Mają tu zatem zastosowanie w pełni przepisy ogólne, które determinują organizację pracy w szkole. Decyzje o organizacji wyjazdu na wycieczkę szkolną, obsadzie kadrowej i warunkach bezpieczeństwa uczestników podejmuje dyrektor szkoły w ścisłym odniesieniu do obowiązujących przepisów w zakresie pragmatyki zawodowej nauczycieli, statutu szkoły i możliwości finansowych wynikających z planu finansowego szkoły.

W większości szkół statuty przewidują organizowanie różnych form krajoznawstwa i turystyki. Tym samym zatrudnieni w nich nauczyciele będą uczestniczyć m.in. w wycieczkach szkolnych.

Zobacz również: Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczyciela - postępowanie wyjaśniające i zawieszenie w obowiązkach

Czas pracy

Ustawa z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (dalej: Karta Nauczyciela) nie powołuje odrębnych i szczególnych rozwiązań prawnych w zakresie czasu pracy nauczycieli w sytuacji realizacji zadań szkoły w formach innych niż realizowane w warunkach szkolnych (w trakcie wycieczek lub innych imprez wyjazdowych). Dlatego podczas wypełniania tych zadań stosuje się przepisy dotyczące norm czasu pracy nauczycieli. Czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin w tygodniu. W ramach tego wymiaru nauczyciel obowiązany jest realizować:

1) zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz;

2) inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze i wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów, z tym że w ramach tych zajęć nauczyciel szkoły:

● podstawowej i gimnazjum, w tym specjalnych, jest obowiązany prowadzić zajęcia opieki świetlicowej lub zajęcia w ramach godzin przeznaczonych w ramowych planach nauczania do dyspozycji dyrektora szkoły, z wyjątkiem godzin przeznaczonych na zwiększenie liczby godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych, w wymiarze dwóch godzin w tygodniu (tzw. godziny karciane),

● ponadgimnazjalnej, w tym specjalnej, jest obowiązany prowadzić zajęcia w ramach godzin przeznaczonych w ramowych planach nauczania do dyspozycji dyrektora szkoły, z wyjątkiem godzin przeznaczonych na zwiększenie liczby godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych, w wymiarze jednej godziny w tygodniu (tzw. godziny karciane);

3) zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym

– art. 42 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Z przepisów tych wynika, że czas pracy nauczyciela nie ogranicza się wyłącznie do realizacji obowiązkowych godzin pensum, ale obejmuje 40-godzinny tygodniowy wymiar zajęć, w tym poza godzinami obowiązkowymi każdy nauczyciel zobowiązany jest do realizacji zadań statutowych szkoły (tzw. innych zajęć). Szkoła powinna również określić, w jaki sposób poszczególne godziny są rozliczane. Wymiar czasu pracy nauczyciela jest sztywny i może zostać przekroczony jedynie w szczególnych przypadkach (np. godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw).

Ważne

Nauczyciel ponosi pełną odpowiedzialność za powierzonych jego opiece uczniów od momentu rozpoczęcia wyjazdu aż do jego zakończenia, czyli powrotu uczniów do umówionego miejsca, w którym opiekę nad uczniami przejmują rodzice.

Polecamy serwis: Oświata

Nauczyciel wyjeżdżający z uczniami na wycieczkę, konkurs, turniej itp. w roli opiekuna, zadania opiekuńczo-wychowawcze wykonuje już od chwili powierzenia jego opiece uczniów.

W wypadku imprez wyjazdowych (np. wycieczek) nie ma możliwości rozliczania czasu pracy nauczycieli w ramach godzin ponadwymiarowych. Nie można ich bowiem utożsamiać z godzinami nadliczbowymi w rozumieniu przepisów ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, które nie znajdują zastosowania w przypadku czasu pracy nauczycieli. Nauczyciel może być zobowiązany do odpłatnej pracy w godzinach ponadwymiarowych zgodnie z posiadaną specjalnością tylko w szczególnych wypadkach, podyktowanych koniecznością realizacji programu nauczania (art. 35 Karty Nauczyciela). Za godzinę ponadwymiarową uznaje się przydzieloną nauczycielowi godzinę zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych. Uczestnictwo nauczycieli w wycieczce szkolnej (czy np. zielonej szkole) w charakterze opiekunów należy traktować jako zajęcia wynikające z zadań statutowych szkoły, jakie muszą oni realizować w obowiązującym 40-godzinnym tygodniu pracy. Wynika z tego, że wycieczka nie powinna obejmować dni dla nauczycieli wolnych od pracy.

Zgodnie z kartą wycieczki, początkiem wycieczki jest wyjazd, a końcem – powrót dzieci do szkoły, a więc czas pracy nauczyciela realizującego zajęcia opiekuńczo-wychowawcze w ramach wycieczki szkolnej jest taki sam, jak czas tej wycieczki.

Zdaniem Ministerstwa Edukacji Narodowej, problem konieczności wydłużenia czasu pracy nauczyciela (opiekuna) podczas imprez wyjazdowych powyżej ograniczeń wynikających z Karty Nauczyciela w odniesieniu do maksymalnego czasu pracy powinien zostać rozwiązany przez pracodawcę, czyli dyrektora szkoły, przez odpowiednie zwiększenie stanu osobowego wycieczki lub zielonej szkoły. W sytuacjach szczególnych możliwe jest ponadto skorzystanie przez pracodawcę (organizatora wycieczki czy zielonej szkoły) z przepisów powszechnych regulujących wykonywanie zadań wykraczających poza zakres obowiązków pracowniczych (np. na podstawie umów cywilnoprawnych).

Polecamy serwis: Oświata

Wynagrodzenie i koszty wycieczki

Wynagrodzenie nauczyciela za czas wycieczki nie zwiększa się, ponieważ wycieczka to realizacja zadań statutowych, a nie praca w godzinach ponadwymiarowych. Opiekunowie wycieczek szkolnych nie mają zatem podstaw do roszczeń o dodatkowe wynagrodzenie za pracę w godzinach ponadwymiarowych.

Najczęściej stosowanym przez dyrektorów szkół rozwiązaniem jest zwiększenie liczby opiekunów wycieczek, tak aby czas pracy jednej osoby nie przekroczył 40 godzin w tygodniu. W sytuacji gdy nie jest to możliwe, z nauczycielem zawierana jest dodatkowa umowa cywilnoprawna. Wówczas wynagrodzenie nauczyciela jest większe, ale ze względu na fakt zawarcia dodatkowej umowy, a nie w formie wynagrodzenia za pracę w godzinach ponadwymiarowych.

W przypadku wycieczek szkolnych trudno jest mówić o pracy w dni dla nauczycieli wolne od pracy, gdyż z założenia wycieczki nie są planowane na takie dni. W sytuacji gdyby jednak doszło do takiego przekroczenia planu wycieczki (np. z powodów niezależnych od jej organizatorów), zgodnie z art. 42c ust. 3 Karty Nauczyciela, za zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze wykonywane w dniu wolnym od pracy nauczyciel otrzymuje inny dzień wolny od pracy. W szczególnie uzasadnionych przypadkach zamiast dnia wolnego nauczyciel otrzymuje odrębne wynagrodzenie.

Przyjmuje się, że nauczyciele oraz opiekunowie uczestniczący w wycieczce szkolnej nie ponoszą kosztów udziału w imprezie. Koszty przejazdu, zakwaterowania oraz wyżywienia kierowników i opiekunów wycieczek lub imprez mogą być finansowane ze środków pozabudżetowych, a w szczególności:

● z odpłatności uczniów biorących udział w wycieczce lub imprezie,

● ze środków pochodzących z działalności samorządu uczniowskiego,

● ze środków wypracowanych przez uczniów,

● ze środków przekazanych przez radę rodziców, a także osoby fizyczne i prawne.

W kosztach udziału nauczycieli (opiekunów) w wycieczkach szkolnych należy uwzględniać wszelkie ulgi i zniżki, do których uprawniona jest ta grupa zawodowa lub poszczególne osoby.

MAGDALENA KASPRZAK

Autorka jest ekspertem w zakresie prawa pracy

Podstawy prawne

● art. 35, art. 42 ust. 2, art. 42c ust. 3 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (j.t. Dz.U. z 2014 r. poz. 191)

● ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94; ost. zm. Dz.U. z 2014 r. poz. 208)

O tym, w jaki sposób rozliczane są wyjazdy i podróże służbowe nauczycieli, przeczytasz w nr. 5 z 2014 roku Poradnika Oświatowego.

Zobacz również: Wynagrodzenie za matury w 2014 r.