Kategorie

Uchwalane przez gminy wadliwe zwolnienia z podatku od nieruchomości

Tomasz Król
Ekspert podatkowy
DGP
Rady gmin, wykorzystując swe uprawnienie do podejmowania uchwał w sprawie zwolnień z podatku od nieruchomości, często nadużywają tych kompetencji. W praktyce wprowadzają zwolnienia, które są adresowane do konkretnych podmiotów. Prawo zezwala jednak gminom tylko na zwalnianie z tego podatku określonych typów nieruchomości – niezależnie od tego, kto jest ich właścicielem lub posiadaczem.

Ustawa z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (dalej: ustawa) w art. 7 reguluje zasady zwolnień z podatku od nieruchomości. W przepisie tym ustawodawca zawarł nie tylko zwolnienia ustawowe, ale również upoważnił radę gminy do wprowadzania – z własnej inicjatywy – zwolnień z tego podatku. Na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy rada gminy – w drodze uchwały – może wprowadzić inne zwolnienia przedmiotowe niż określone w ust. 1 tego artykułu oraz w art. 10 ust. 1 ustawy z 2 października 2003 r. o zmianie ustawy o specjalnych strefach ekonomicznych i niektórych ustaw.

ZWOLNIENIA Z PODATKU OD NIERUCHOMOŚCI

Jednostki samorządu terytorialnego mają prawo ustalania wysokości podatków i opłat lokalnych w zakresie określonym w ustawie (art. 168 Konstytucji RP). Jednocześnie art. 217 Konstytucji stanowi, że nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. Dlatego rada gminy nie może zwalniać konkretnych podmiotów ani kategorii podmiotów z podatku od nieruchomości.

Gminy wadliwie wprowadzają zwolnienia przedmiotowo-podmiotowe

Reklama

Do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach podatków i opłat w granicach określonych w odrębnych ustawach (art. 18 ust. 2 pkt 8 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym; dalej: u.s.g.). W przypadku podatku od nieruchomości granice te określa powołany wyżej art. 7 ust. 3 ustawy. W przypadku zwolnień wprowadzanych na podstawie uchwały rady gminy, to nie osoba podatnika może być kryterium decydującym o zwolnieniu, lecz rodzaj nieruchomości. Zwolnienie przedmiotowe charakteryzuje się tym, że o jego zastosowaniu decyduje to, że nieruchomość należy do określonej kategorii. Bez znaczenia dla zwolnienia jest natomiast, kto jest właścicielem nieruchomości lub kto jest jej posiadaczem. Mimo że art. 7 ust. 3 zezwala radom gmin wprowadzać wyłącznie zwolnienia przedmiotowe, w praktyce w poszczególnych gminach próbuje się ustanawiać zwolnienia mające charakter przedmiotowo-podmiotowy. Mogą z nich skorzystać podmioty nie tylko dysponujące wymienionym w uchwale typem nieruchomości, ale i mające status podmiotu wskazanego w uchwale. W ten sposób zwolnienie adresowane jest np. do stowarzyszeń posiadających siedzibę na terenie gminy, przedszkoli, bibliotek czy firm prowadzących np. miejską oczyszczalnię.

Na pierwszy plan autorzy takich wadliwych uchwał wysuwają elementy przedmiotowe (wymieniając określone nieruchomości lub ich części). Kluczowe znaczenie, pozwalające odróżnić nieruchomości zwolnione z podatku od tych mu podlegających, gminy przypisują jednak elementom podmiotowym. Gminy najczęściej próbują w ten sposób wspomóc działalność instytucji powiązanych z gminą, instytucji związanych z kulturą oraz prowadzących działalność oświatową lub charytatywną.

Kontrola RIO

Reklama

Uchwały lub zarządzenia organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne, a o nieważności uchwały lub zarządzenia w całości lub w części orzeka organ nadzoru (art. 91 ust. 1 u.s.g.). Naruszeniem przepisów powodującym sankcję nieważności uchwały organów jednostek samorządu terytorialnego jest podjęcie uchwały bez odpowiedniego umocowania w przepisach lub z naruszeniem przepisów (w tym ich błędna interpretacja). Nawet tak ogólne stwierdzenie, jak „zwolnienie z podatku od nieruchomości instytucji kultury”, powoduje zanegowanie ustanowionego zwolnienia. Sprawdzenie uchwały rady gminy odbywa się zawsze w ten sposób, że Regionalna Izba Obrachunkowa (dalej: RIO) analizuje, czy można wskazać określony krąg podmiotów mających prawo do skorzystania ze zwolnienia.

W art. 32 ustawy z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej jako instytucje kultury umieszczone zostały muzea, jednostki organizacyjne mające na celu opiekę nad zabytkami, ośrodki badań i dokumentacji, biura wystaw artystycznych, galerie i centra sztuki, Filmoteka Narodowa, biblioteki, domy i ośrodki kultury, świetlice i kluby, ogniska artystyczne i domy pracy twórczej. Dlatego uchwała rady gminy stanowiąca np., że „zwalnia się z podatku od nieruchomości budynki wykorzystywane przez instytucje kultury” uznawana jest przez RIO za wadliwą – z uwagi na wskazanie podmiotów, które mogą skorzystać ze zwolnienia. Patrz: tabela.

TABELA. Przykładowe uchwały gmin podjęte z naruszeniem zasad wprowadzonych przez Konstytucję RP i ustawę o podatkach i opłatach lokalnych – unieważnione przez RIO

Kontrola WSA

Wojewódzkie Sądy Administracyjne (dalej: WSA) w sporach o prawidłowość wprowadzenia zwolnienia z podatku od nieruchomości najczęściej stają po stronie RIO. Przykładowy wyrok w sprawie wadliwego zwolnienia w podatku od nieruchomości wydał 3 czerwca 2009 r. WSA we Wrocławiu (sygn. akt III SA/Wr 73/09). W tym przypadku gmina zwolniła z podatku od nieruchomości grunty, budowle i budynki zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej, położone na terenie gminy K. w obrębie wsi O. Stanowiły one własność gminy, ale pozostawały w użytkowaniu K.R.O., które – działając sezonowo – nie posiadały środków finansowych na opłacenie podatku. Gmina, wprowadzając zwolnienie z podatku od nieruchomości, powoływała się na fakt, że prowadzona na tych działkach działalność związana z rolnictwem służyła niemal całej społeczności lokalnej (w szczególności w zakresie wynajmowania maszyn rolniczych).

Czytaj także: Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności >>

Z ORZECZNICTWA

Z cytowanego przepisu wynika jednoznaczna kompetencja dla rad gmin wprowadzenia pozaustawowych zwolnień z podatku od nieruchomości, wyłącznie jednak o charakterze przedmiotowym. Zwolnienie powinno zatem dotyczyć konkretnych nieruchomości (gruntów), ze względu na ich przeznaczenie, bez uwzględniania jednak – w jakimkolwiek stopniu! – sytuacji ekonomicznej lub też specyficznych cech charakteryzujących podmioty, które władają tymi nieruchomościami. Jest oczywiste, że każde zwolnienie przedmiotowe – w dopiero co podanym rozumieniu – stanowić będzie – pośrednio jednak tylko – ulgę podatkową dla podmiotu, który włada określoną nieruchomością. Chodzi jednak o to, że w momencie podejmowania uchwały na podstawie analizowanego art. 7 ust. 3 ustawy właściwa do tego terytorialnie rada absolutnie nie może kierować się wspomnianą, specyficzną sytuacją (lub cechami) podmiotu władającego gruntami, których miałoby dotyczyć zwolnienie. Jeżeli okoliczności te miałyby stanowić podstawę (uzasadnienie) dla zwolnienia z podatku od nieruchomości, nie może być mowy o zwolnieniu przedmiotowym, lecz podmiotowym, do czego art. 7 ust. 3 ustawy nie uprawnia.

Wyrok WSA we Wrocławiu z 3 czerwca 2009 r. (sygn. akt III SA/Wr 73/09)

Do WSA może trafić nie tylko spór między RIO a gminą. W wyroku z 25 lutego 2010 r. WSA w Gorzowie Wlkp. (sygn. akt I SA/Go 25/10) wydał wyrok w sprawie skargi prokuratora rejonowego na uchwałę nr XXV/139/08 Rady Gminy z M., podjętej w sprawie stawek podatku od nieruchomości i zwolnień z tego podatku na terenie gminy. Skarżący zarzucił rażące naruszenie art. 7 ust. 3 ustawy, przez ustanowienie tych zwolnień. WSA uznał, że nastąpiło złamanie prawa. Będące przedmiotem sporu zwolnienie podatkowe zaadresowane było do emerytów i rencistów, którzy przekazali gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa i którym przydzielono do bezpłatnego użytkowania budynki, ich części i działki gruntów oraz do emerytów i rencistów rolnych, którzy są właścicielami budynków gospodarczych i prowadzą samodzielne gospodarstwo domowe. Uchwała została tak skonstruowana, że formalnie było to zwolnienie z podatku budynków lub ich części. Taka konstrukcja językowa uchwały nie powoduje, że wprowadzone zwolnienie można traktować jako zwolnienie o charakterze tylko przedmiotowym. WSA potwierdził tę negatywną dla gminy interpretację przepisów.

Z ORZECZNICTWA

Zwolnieniem od podatku nie zostały objęte wszystkie budynki, ich części, działki gruntu, lecz tylko te, które są przydzielone do bezpłatnego użytkowania osobie, która przekazała w zamian za emeryturę lub rentę gospodarstwo rolne państwu. Nie objęto zwolnieniem również wszystkich budynków gospodarczych, a jedynie te, które są własnością emerytów i rencistów rolnych, którzy prowadzą samodzielne gospodarstwo domowe. Zasadnie więc skarżący twierdzi, że w takiej sytuacji mamy do czynienia z przywilejem podatkowym o charakterze mieszanym, podmiotowo-przedmiotowym, w którym – mimo wysunięcia w redakcyjnym sformułowaniu na pierwszy plan elementów przedmiotowych – decydujące znaczenie należy przypisać wyróżnikom podmiotowym, skoro fakt zwolnienia pozostałych budynków został połączony ściśle z cechami indywidualnymi podatnika, takimi jak jego źródło utrzymania. Kryterium podmiotowe jest niewątpliwie decydujące w tak określonym zwolnieniu.

Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 25 lutego 2010 r. (sygn. akt I SA/Go 25/10)

W ocenie WSA zaskarżony fragment uchwały wskazuje pewną kategorię podatników. Niezależnie od tego, jak liczny jest zbiór podmiotów wchodzących do danej kategorii, występuje sprzeczność z treścią art. 217 Konstytucji RP, która zezwala na wprowadzanie uchwałą rady gminy tylko zwolnień przedmiotowych, a nie podmiotowych.

Unieważnienie a uchylenie

Niekiedy w czasie trwania sporu z RIO lub WSA gminy z własnej inicjatywy podejmują decyzję o uchyleniu uchwały o wprowadzeniu zwolnień w podatku od nieruchomości. Skutki prawne uchylenia uchwały i jej unieważnienie są odmienne. Uchylenie uchwały przez radę gminy oznacza wyeliminowanie uchwały ze skutkiem od daty uchylenia (ex nunc). Natomiast stwierdzenie nieważności uchwały wywołuje natomiast skutki od chwili jej podjęcia (ex tunc). W tym przypadku uchwałę należy potraktować tak, jakby nigdy nie została podjęta.

Czytaj także: Data pewna >>

PODSTAWY PRAWNE

● Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. Nr 114, poz. 946)

● Ustawa z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (j.t. Dz.U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844; ost.zm. M.P. z 2009 r. Nr 67, poz. 872)

● Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (j.t. Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591; ost.zm. Dz.U. z 2010 r. Nr 28, poz. 146)

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
VAT w e-commerce od 1 lipca 2021 r.
VAT w e-commerce od 1 lipca 2021 r.
Tylko teraz
DGP
Źródło: Rachunkowość Budżetowa
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    1 sie 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Kiedy gmina może wprowadzić uchwałę ograniczenia emisji hałasu

    Uchwały o ograniczeniu emisji hałasu nie można uchwalić tylko na podstawie skarg mieszkańców. Niezbędne są badania określające poziom hałasu. Przy czym wprowadzenia ograniczeń nie uzasadnia incydentalne naruszenie norm emisji hałasu.

    Program „Rosnąca odporność” dla gmin i mobilne punkty szczepień

    Program „Rosnąca odporność” dla gmin i mobilne punkty szczepień w oparciu o urzędy wojewódzkie to nowe programy, których uruchomienie zapowiada rząd.

    Premia dla lekarza POZ za szczepienie

    Lekarz POZ otrzyma premię finansową za zwiększenie tempa szczepień i liczby zaszczepionych pacjentów w poradni.

    Nadzór nad dyrektorami - planowane zmiany

    Projektowane przepisy, mające zwiększyć kontrolę nad szkołami, zostały złagodzone. Co z dyrektorami?

    Powodzie - czy możemy przygotować się na nadchodzące zalania?

    W momencie wystąpienia sytuacji kryzysowej praktyczne możliwości zabezpieczenia przed jej skutkami są bardzo ograniczone. Jakie mamy możliwości ograniczenia zagrożenia powodziowego?

    Zmiany w ustawie o zatrudnieniu socjalnym

    Zmiany w ustawie o zatrudnieniu socjalnym przewiduje przygotowany przez MRiPS projekt nowelizacji. Co się zmieni?

    Społeczne Agencje Najmu - korzyści podatkowe dla właścicieli

    Od 23 lipca 2021 r. obowiązują przepisy pozwalające tworzyć tzw. Społeczne Agencje Najmu (SAN). Ich zadaniem jest dzierżawa lokali mieszkalnych lub budynków mieszkalnych jednorodzinnych od ich właścicieli oraz wynajmowanie ich osobom fizycznym wskazanym przez gminę. Właściciele takich mieszkań i budynków będą korzystać ze zwolnień podatkowych w podatku dochodowym i VAT.

    Zasady odwołania od wyników egzaminu maturalnego 2021

    Odwołania od wyników egzaminu maturalnego. Niecałe trzy tygodnie temu maturzyści poznali wyniki egzaminów dojrzałości. Niektórzy mają wątpliwości, czy ich praca została poprawnie sprawdzona, i wnioskują o wgląd do niej oraz wyższe noty.

    Kontrole zwolnień lekarskich nauczycieli

    Kontrole zwolnień lekarskich nauczycieli - zgodnie z projektem nowelizacji prawa oświatowego autorstwa MEiN ministerstwo co kwartał będzie przekazywało do ZUS szczegółowe informacje dotyczące nauczycieli przebywających m.in. na zwolnieniach lekarskich, urlopach zdrowotnych oraz macierzyńskich.

    Nauka stacjonarna w szkołach od 1 września 2021 r.

    Nauka stacjonarna w szkołach - minister edukacji i nauki Przemysław Czarnek zapowiedział, że trwają przygotowania do powrotu uczniów do szkół od 1 września 2021 r.

    Historia XX i XXI wieku - od kiedy nowy przedmiot?

    Historia XX i XXI wieku - od kiedy nowy przedmiot zapowiedziany w Polskim Ładzie? Co obejmie?

    Dodatkowe zajęcia wspomagające - możliwość zwiększenia liczby godzin

    Dodatkowe zajęcia wspomagające - większa liczba dzieci będzie mogła skorzystać z dodatkowych lekcji. MEiN przygotowało zmianę przepisów w tym zakresie.

    Nauka zdalna czy stacjonarna w roku akademickim 2021/2022? - wytyczne dla uczelni

    Nauka zdalna czy stacjonarna w roku akademickim 2021/2022? Ministerstwo Edukacji i Nauki opublikowało wytyczne dla uczelni.

    Compliance - cykl Deminga

    Compliance - każdy system powinien działać w cyklu Deminga i zawsze należy monitorować ryzyka. Niestety często brakuje na to zasobów lub woli najwyższego kierownictwa.

    Transakcja zakupu nieruchomości na rzecz gminy

    Zakup nieruchomości na rzecz gminy. W ramach działalności gospodarczej gmina może nabywać prawa do nieruchomości na wolnym rynku - w trybie czynności cywilnoprawnych. W takich transakcjach istotne są kompetencje organów gminy. Wójt jest uprawniony do dokonywania czynności związanych z nabyciem nieruchomości. Działa jednak z zachowaniem zasad prawidłowej gospodarki i w ramach wytyczonych przez radę gminy.

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - co zawiera?

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) już działa. Wyjaśniamy, jakie informacje zawiera ten ważny rejestr. Warto również wspomnieć o obowiązkach właścicieli budynków związanych z CEEB.

    Loteria szczepionkowa - kiedy losowania?

    Loteria szczepionkowa - kiedy losowania? Wciąż można zarejestrować się w Loterii Narodowego Programu Szczepień i wziąć udział w kolejnych losowaniach nagród.

    Wakacje 2021 w Europie - zasady podróżowania, paszport covidowy, testy

    Wakacje 2021 w Europie w czasach koronawirusa - jakie zasady obowiązują podróżnych? W większości krajów trzeba pokazać paszport covidowy lub wynik testu na COVID-19.

    Aspekty środowiskowe w nowym prawie zamówień publicznych

    Zrównoważone zamówienia to taki sposób organizacji postępowań o udzielenie zamówienia publicznego, który uwzględnia aspekty środowiskowe lub społeczne, co przekłada się na charakter udzielanego zamówienia, przy jednoczesnym zapewnieniu celowego, racjonalnego i oszczędnego wydatkowania środków publicznych. W pojęciu tym mieszczą się więc zarówno tzw. „zielone”, jak również społeczne zamówienia publiczne.

    Cyfryzacja usług a cyberbezpieczeństwo w sektorze publicznym

    W ostatnich latach można obserwować postępującą cyfryzację usług, również w sektorze publicznym. O ile załatwianie spraw urzędowych online jest dla obywateli ogromną wygodą, o tyle zasadne w tym kontekście jest pytanie – jak właściwie zadbać o bezpieczeństwo przetwarzanych danych?

    Karta Lokalizacji Podróżnego - jak wypełnić?

    Kartę Lokalizacji Podróżnego musi wypełnić każdy przylatujący do Polski. Czym jest? Jak wypełnić Kartę Lokalizacji Pasażera?

    Karta Lokalizacji Podróżnego w formie elektronicznej

    Karta Lokalizacji Podróżnego w formie elektronicznej od soboty zastąpi karty papierowe. Kto musi wypełnić Kartę Lokalizacji Podróżnego?

    Loteria szczepionkowa - ochrona danych uczestników

    Loteria szczepionkowa - jak chronione są dane osobowe uczestników Loterii Narodowego Programu Szczepień? Czy dane medyczne są bezpieczne?

    Loteria szczepionkowa - lista wygranych

    Loteria szczepionkowa - lista wygranych. Są już pierwsi zwycięzcy w Loterii Narodowego Programu Szczepień. Gdzie sprawdzić listę wygranych nagród? Kiedy kolejne losowania?

    Wypadek przy pracy urzędnika świadczącego pracę zdalną

    Wypadek przy pracy urzędnika świadczącego pracę zdalną. Jak prawidłowo sporządzić protokół powypadkowy?