Dlaczego Polska sprzeciwia się umowie UE-Mercosur? Trzy główne powody, a także możliwe scenariusze

Umowa UE-Mercosur, która ma ułatwić handel między Unią Europejską a krajami Ameryki Południowej, wywołuje burzliwe dyskusje w całej Europie. Polska, reprezentowana przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wyraziła stanowczy sprzeciw wobec jej zapisów. Wskazuje na ryzyko dla polskich producentów rolno-spożywczych, brak równych standardów produkcji oraz niedostosowanie mechanizmów ochronnych do specyfiki sektora rolnego. Czy umowa ma szansę wejść w życie? Oto kluczowe zastrzeżenia i potencjalne scenariusze.

Umowa UE-Mercosur. Trzy główne powody sprzeciwu

Umowa UE-Mercosur - Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi podaje trzy główne powody sprzeciwu:

1. Umowa przewiduje zbyt dużą redukcję unijnych ceł i/lub zbyt wysokie kontyngenty taryfowe. Uważamy że oferowane  krajom Mercosuru preferencje celne są w niektórych sektorach zbyt daleko idące. Powodować  to może  ryzyko wypierania polskich produktów rolno-spożywczych z rynków UE przez produkty przywożone z krajów Mercosuru.
2. Nie rozwiązano problemu importu produkcji rolnej wytwarzanej  w odmiennych warunkach i standardach produkcji. Nasz postulat, aby warunkiem zniesienia ceł UE było przestrzeganie przez produkty z krajów Mercosuru standardów UE dotyczących zrównoważonego rozwoju (m.in. standardów w zakresie ochrony klimatu, środowiska, standardów pracy czy dobrostanu zwierząt), został właściwie niezrealizowany. Wyjątek dotyczy jaj. W tym przypadku zniesienie cła (po 4 latach okresu przejściowego) w dostępie do rynku UE ma być uwarunkowane przestrzeganiem określonych zasad dobrostanu zwierząt.
3. W umowie brakuje zapisów zapewniających skuteczność klauzuli ochronnej. Zapisy umowy, które dotyczą klauzuli ochronnej – tj. możliwości czasowego przywrócenia ceł w razie nadmiernego importu powodującego zakłócenia na rynku lub szkodę dla unijnych producentów – są naszym zdaniem  niedostosowane do specyfiki sektora rolnego.

Co będzie dalej? Czy umowa UE-Mercosur już wchodzi w życie?

Obecnie nie jest przesądzone, że umowa UE-Mercosur wejdzie w życie. Przede wszystkim wymagane jest złożenie przez Komisję Europejską formalnego wniosku do Parlamentu Europejskiego oraz Rady UE o zatwierdzenie umowy wraz z jej pełnym tekstem (który do tej pory nie został przekazany).

Czy kraje członkowskie, które nie zaakceptują umowę UE-Mercosur, będą miały możliwość jej zablokowania?

Wariant I – wymóg jednomyślności

Dotychczas przyjmowano założenie, że umowa z Mercosurem będzie mieć postać układu o stowarzyszeniu. Jeśli to założenie będzie podtrzymane, to oznaczałoby wymóg jednomyślności wszystkich krajów członkowskich przy podejmowaniu decyzji przez Radę UE. Oznaczałoby to możliwość zablokowania umowy przez jeden kraj członkowski w ramach Rady UE. Niezależnie od wymogu zgody Rady UE, do akceptacji byłaby potrzebna również zgoda Parlamentu Europejskiego. Ponadto umowa wymagałaby ratyfikacji w każdym kraju członkowskim zgodnie z jego procedurami.

W takim scenariuszu po jednomyślnym zatwierdzeniu przez Radę UE i zatwierdzeniu przez Parlament Europejski, a jeszcze przed ratyfikacją umowy w każdym kraju członkowskim, możliwe byłoby wejście w życie, na zasadzie tymczasowej, części handlowej umowy. Jeszce jeszcze inny wariant.

Wariant II – wymóg większości kwalifikowanej

W sferze medialnej pojawiły się sygnały, że KE może chcieć ominąć wymóg jednomyślności w Radzie UE poprzez zaproponowanie wydzielenia części handlowej jako odrębnej umowy (taki zabieg był już stosowany przy okazji niektórych umów z innymi krajami). Wówczas do przyjęcia takiej umowy, jedynie handlowej, oprócz zgody Parlamentu Europejskiego, wystarczałaby zgoda Rady UE (przedstawicieli rządów państw członkowskich) w trybie większości kwalifikowanej. Wówczas nie byłoby wymogu ratyfikacji w każdym kraju członkowskim.

Obecnie nie ma potwierdzenia, że KE zdecyduje się na taki krok. W przypadku podejmowania decyzji większością kwalifikowaną, aby stworzyć grupę krajów blokujących uzyskanie takiej większości potrzebny byłby sprzeciw nie tylko Francji i Polski, ale również innych państw członkowskich.

W tym scenariuszu, aby skutecznie zablokować umowę w Radzie UE państwa w sumie powinny reprezentować ponad 35% ogółu ludności UE lub ich liczba powinna wynosić ponad 45% ogólnej liczby krajów członkowskich w Radzie UE (13 lub więcej przy obecnej liczbie 27 krajów członkowskich UE).

Istnieje prawdopodobieństwo, że KE może się starać przekonać państwa członkowskie do akceptacji projektu. Może zaoferować dodatkowy fundusz lub inne ułatwienia dla sektora rolnego.

Umowa UE-Mercosur - co dalej zamierza rząd?

Polski Rząd jednoznacznie określił się przeciw umowie UE-Mercosur, wyraził to podjętym stanowiskiem w formie uchwały podczas posiedzenia Rady Ministrów w dniu 26 listopada br. W zależności od rozwoju sytuacji będzie realizowany jeden z dwóch wariantów zmierzający do skutecznej ochrony interesów polskich i europejskich rolników oraz konsumentów.