Wywiady środowiskowe na nowych zasadach

Uporządkowanie przepisów ws. wywiadów środowiskowych przewiduje nowelizacja, która w piątek weszła w życie. Chodzi o wyraźną podstawę prawną do przeprowadzania przez kuratorów tych wywiadów np. w postępowaniach rodzinnych na etapie wykonawczym.

Zgodnie z uchwaloną w październiku nowelizacją Kodeksu postępowania cywilnego, a także ustaw o wychowaniu w trzeźwości oraz o ochronie zdrowia psychicznego, do aktów tych zostały dodane przepisy stanowiące dla sądów podstawę prawną do zlecania kuratorowi sądowemu przeprowadzania wywiadów środowiskowych w określonych sytuacjach.

"Kuratorzy są również funkcjonariuszami publicznymi. Jeśli konstytucja gwarantuje prawo do ochrony informacji i nienaruszalności mieszkania, a odstępstwa od tej reguły mogą być tylko uregulowane w ustawie, to nie poszedłbym do kogoś na wywiad środowiskowy, gdzie muszę wejść do jego mieszkania i żądać informacji, nie mając do tego odpowiedniej podstawy" - powiedział PAP przewodniczący Krajowej Rady Kuratorów Grzegorz Kozera. Dodał, że "w tej chwili kuratorzy będą mieli tę podstawę i w takim zakresie należy uznać, że regulacja jest jak najbardziej konieczna".

Do połowy 2015 r. kwestie przeprowadzania takich wywiadów, już po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie rodzinnej, były zawarte w rozporządzeniu - Regulaminie urzędowania sądów powszechnych. Ponad dwa lata temu zagadnienia te zniknęły z regulaminu. Jak wówczas wskazywano, ponieważ wywiady środowiskowe mogą ingerować w prawa obywatela, m.in. do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, to właściwym miejscem na ich uregulowanie powinna być ustawa.

Zobacz: Opieka społeczna

"Zmiana ma daleko idące konsekwencje praktyczne, ponieważ znacznie wyszła poza zakres tego, co kiedyś było zawarte w regulaminie. Tam były tylko i wyłącznie uregulowane kwestie udziału kuratora w kontroli warunków życiowych osoby poddanej prawnej opiece, jak również kontroli rodzin zastępczych. Absolutnym novum jest natomiast zlecanie wywiadów w sprawach o zobowiązanie do podjęcia leczenia odwykowego, czy wywiadów z ustawy o ochronie zdrowia psychicznego" - ocenił Kozera.

W nowelizacji dopuszczono zlecanie wywiadów środowiskowych na określonych etapach sprawy - już po wydaniu orzeczenia, które podlega wykonaniu, oraz jeszcze przed formalnym wszczęciem postępowania z urzędu przez sąd. Ponadto znalazły się w niej podstawy prawne do zlecania takich wywiadów w postępowaniach o opiekę i kuratelę nad osobami dorosłymi, w sprawach o orzeczenie obowiązku podjęcia leczenia odwykowego oraz o skierowanie bez zgody osoby, której sprawa dotyczy, do szpitala psychiatrycznego lub do domu pomocy społecznej.

Jak powiedział Kozera nowelizacja - postrzegana jako narzędzie dla sądu - jest potrzebna. "Natomiast pytanie, czy kuratorzy w sposób miarodajny będą w stanie opiniować osoby z ustawy o ochronie zdrowia psychicznego? Tak, jeżeli będą odpowiednio przeszkoleni i jasno będzie powiedziane, jaki zakres informacji środowiskowych ma być zawarty w takim wywiadzie" - dodał. Zastrzegł, że w takich przypadkach kuratorzy nie mogą zastępować biegłych i zbierać informacji na temat stanu zdrowia danej osoby.

Kozera zaznaczył ponadto, że środowisko kuratorów oczekuje od resortu sprawiedliwości "miarodajnego rozliczania czasu pracy kuratorów". "Paradoksalnie, obecnie wywiady te nie są wliczane w obciążenie pracą kuratora" - wskazał.

Na potrzebę nowelizacji odnoszącej się do wywiadów środowiskowych i problem braku podstawy prawnej tych wywiadów w zeszłym roku zwracał uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich, który pisał do Ministerstwa Sprawiedliwości, że "istnieje potrzeba jednoznacznego uregulowania pozycji kuratora sądowego w ramach postępowania wykonawczego, dotyczącego realizacji orzeczeń sądu opiekuńczego, w tym w zakresie przeprowadzania wywiadów środowiskowych".

Z postulatem tym zgodziło się wtedy MS. Dlatego - jak informowano - celem przygotowanej w resorcie sprawiedliwości i złożonej w czerwcu 2017 r. w Sejmie zmiany "jest wprowadzenie do obowiązującego systemu prawnego przepisów, na podstawie których sądy rodzinne będą mogły zlecać kuratorowi sądowemu przeprowadzanie wywiadów środowiskowych w postępowaniu wykonawczym prowadzonym w sprawach rodzinnych i opiekuńczych".

Sejm uchwalił nowelizację 12 października zeszłego roku, Senat nie wprowadził do niej poprawek, zaś prezydent Andrzej Duda podpisał zmianę 23 listopada. (PAP)

autor: Marcin Jabłoński