Klub radnych nie może być pomijany przy formowaniu komisji skarg, wniosków i petycji

Rada Miejska podjęła uchwałę w sprawie powołania Komisji Skarg, Wniosków i Petycji. Wojewoda zwrócił się do Przewodniczącego Rady o wyjaśnienie, czy wskazana uchwała uwzględnia wymóg przewidziany przez ustawodawcę w art. 18b ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Stanowi on o składzie wskazanej komisji – w której znaleźć się muszą przedstawiciele wszystkich klubów z wyjątkiem radnych pełniących funkcję przewodniczącego i wiceprzewodniczących rady. W odpowiedzi Przewodniczący wskazał, że w danej uchwale powołującej Komisję Skarg, Wniosków i Petycji brak jest przedstawiciela jednego z klubów radnych. W konsekwencji Wojewoda stwierdził nieważność wskazanej uchwały Rady Miejskiej.

W uzasadnieniu wskazano, że status komisji skarg, wniosków i petycji jest szczególny, jej powołanie jest obligatoryjne, a ustawa wskazuje wprost, że w komisji muszą znaleźć się przedstawiciele wszystkich klubów radnych. Ustawa o samorządzie gminnym nie przewiduje odstępstw od tej zasady, dlatego uczestnictwo wybranego radnego w pracach tej komisji jest obowiązkiem, a nie tylko uprawnieniem.

Wojewoda wskazał, że w doktrynie przyjmuje się, iż komisję skarg, wniosków i petycji należy traktować analogicznie do komisji rewizyjnej w świetle uregulowań wynikających z ustawy o samorządzie gminnym. Niewątpliwym jest fakt, że skład osobowy komisji rady zależy od jej uznania, niemniej w przypadku komisji skarg, wniosków i petycji wykluczone jest jej powołanie i funkcjonowanie z pomięciem przedstawicieli wszystkich działających w radzie klubów radnych.

Zobacz: Postępowanie administracyjne

Zdaniem organu, nieuzyskanie przez desygnowanego członka klubu odpowiedniej liczny głosów radnych, w żaden sposób nie sanuje wadliwości wskazanej uchwały podjętej z pominięciem członka tego klubu. W takim przypadku, członkowie danego klubu radnych, jak też pozostali radni niezrzeszeni – bądź zrzeszeni w innych klubach powinni podjąć działania, aby Rada Miejska powołała wskazaną komisję w sposób odpowiadającym wymogom ustawowym.

Gmina złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Zachodniopomorskiego zarzucając naruszenie przepisów stanowiących o składzie komisji skarg, wniosków i petycji poprzez błędną interpretację, a także nieuwzględnienie normy prawa miejscowego zawartej w Statucie Gminy, mówiącej o składzie liczbowym wskazanej komisji.

Podnosząc powyższe zarzuty Gmina wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego aktu oraz obciążenie Wojewody kosztami postępowania w sprawie.

W uzasadnieniu skargi Gmina wskazała, ze Komisję Skarg, Wniosków i Petycji powołano w niepełnym projektowanym składzie, ponieważ większość Rady była przeciwna zgłoszonemu przez jeden z klubów radnych kandydatowi, a tenże klub nie zgodził się na zgłoszenie innego kandydata. Statut Gminy stanowi, że komisje stałe liczą 3 – 7 uprawnionych radnych, a w skład wskazanej komisji powołano czterech członków, pozostawiając wolne miejsce dla ewentualnego kandydata klubu. W ocenie Gminy uchwała organu stanowiącego, która uniemożliwia klubowi radnych posiadanie przedstawiciela klubu w komisji skarg, wniosków i petycji będzie sprzeczna z art. 18b ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym, ale tylko wtedy gdy zaistnieje brak dobrej woli ze strony organu stanowiącego. W argumentacji Gmina podniosła również, że orzecznictwo i doktryna wskazuje na to, kto powinien wchodzić w skład komisji skarg, wniosków i petycji. Uprawniony klub może desygnować do tego składu swojego przedstawiciela, ale musi liczyć się z wolą większości organu stanowiącego. Jednakże prawo desygnowania nie oznacza kompetencji klubu do wymuszania na organie stanowiącym powołania do komisji skarg, wniosków i petycji osoby, która nie posiada w ocenie organu stosownych kwalifikacji. Rada Miejska nie musi zatem akceptować każdego kandydata zaproponowanego przez klub radnych.

Zdaniem Gminy, nie można zgodzić się ze stanowiskiem Wojewody, że prawo klubu do posiadania przedstawiciela w organie stanowiącym oznacza obowiązek po stronie klubu do zgłoszenia do komisji skarg, wniosków i petycji. W orzecznictwie wskazuje się, że prawo klubu radnych do posiadania przedstawiciela w komisji rewizyjnej ma charakter prawny publicznego prawa podmiotowego – nie można się go zrzec, ale można z niego nie korzystać. Niekorzystanie z tego prawa nie może prowadzić do skutków niezgodnych z prawem. W sytuacji gdy klub radnych rezygnuje ze zgłoszenia kandydata albo upiera się przy odrzuconym kandydacie – jego działanie prowadzi do realnej niemożliwości ukształtowania składu komisji zgodnego z prawem.

W konsekwencji takie działanie klubu radnych musi być uznane za działanie naruszające prawo, mające wszelkie znamiona abuzywności naruszającej konstytucyjną zasadę samodzielności jednostek samorządu terytorialnego i ich organów.

Podkreślono także, że Rada Miejska dwukrotnie zwracała się do klubu radnych o wskazanie innego przedstawiciela niż uporczywie zgłaszany. Co więcej, w podjętych uchwałach pozostawiła wolne miejsce dla potencjalnego innego kandydata tego klubu radnych. Rada Miejska podejmując uchwałę w sprawie skargi na rozstrzygnięcie nadzorcze kierowała się nie tylko względami legalizmu, ale także dobra wspólnoty gminnej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, uznając zarzuty Gminy za chybione.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wpłynęło pismo organu do którego załączono stanowisku klubu radnych zarzucające brak obiektywizmu w skardze. Podniesiono, że Rada Miejska powinna zagwarantować każdemu radnemu pracę w komisji. Wskazano także, że odrzucenie kandydatury proponowanej przez klub nastąpiło bez podania jakiejkolwiek przyczyny i pomimo tego, że kandydat posiadał odpowiednie kwalifikację.

WSA w Szczecinie dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia organu nadzoru doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż rozstrzygnięcie nadzorcze odpowiada prawu.

W sprawie bezsporne jest, że mocą zakwestionowanej przez Wojewodę uchwały powołano czteroosobową Komisję Skarg, Wniosków i Petycji. Nie jest również kwestionowane, że w jej składzie zabrakło przedstawiciela jednego z klubów radnych. W tych okolicznościach w ocenie Sądu, podzielić należy stanowisko Wojewody, że skład Komisji Skarg, Wniosków i Petycji nie spełnia wymogu określonego w art. 18b ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym – co słusznie zostało uznane za podstawę do stwierdzenia nieważności wskazanej uchwały. Argumentacja skargi w żaden sposób nie podważa prawidłowej oceny organu nadzoru i legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia nadzorczego.

Za chybione uznać należy również twierdzenia Gminy kwestionujące prawidłowość podjętego przez Wojewodę rozstrzygnięcia. Co prawda, Sąd podziela stanowisko, że przepisy ustawy samorządowej nie pozbawiają prawa do swobodnego wyboru przedstawicieli klubów do składu komisji – ale podkreślić należy, że powołanie komisji wbrew przepisowi ustawowemu stanowi o naruszeniu prawa. Wymóg, by w skład komisji weszli przedstawiciele wszystkich klubów jest normą bezwzględnie obowiązującą, dlatego też odrzucenie przez radę kandydatury zgłoszonej przez klub wyklucza podjęcie uchwały na danej sesji. Rada Miejska nie jest przy tym związana kandydaturą przedstawioną przez klub. Jeżeli jednak na danej sesji rada nie może podjąć uchwały w sprawie wyboru członków komisji, próbę należy ponowić na kolejnej sesji. Organy gminy oraz kluby radnych powinny dążyć do wypracowania konsensusu w sprawie wyboru konkretnego kandydata. Dlatego brak akceptacji kandydata przez radę nie oznacza, że organ ten może powołać komisje w niepełnym składzie osobowym. Dopóki bowiem nie można utworzyć komisji z uwzględnieniem przedstawicieli wszystkich klubów, to organ taki co do zasady nie powinien być powołany. Okoliczność, że większość Rady była przeciwna zgłoszonemu przez klub radnych kandydatowi, nie może stanowić usprawiedliwienia dla działania niezgodnego z prawem, tj. powołania komisji za pominięciem przedstawiciela tego klubu.

Rada zobowiązana jest działać wyłącznie w oparciu o przepisy prawa, a skoro skład osobowy komisji został określony w przepisach, to rada gminy nie może tej regulacji nie stosować. W konsekwencji oznacza to, że powołanie komisji z pomięciem przedstawiciela klubu – zwłaszcza w sytuacji gdy tak jak w niniejszej sprawie, klub ze swego prawa nie rezygnuje – jest wykluczone. Ustawodawca nie przewidział bowiem w tym zakresie żadnych odstępstw, w tym też możliwości utworzenia komisji z udziałem tylko przedstawicieli niektórych klubów, z pozostawieniem miejsca dla pozostałych.

W niniejszej sprawie bez znaczenia pozostaje okoliczność, że komisja spełnia wymogi w zakresie liczebności tego organu określone w Statucie Gminy. Skład rady ma nie tylko odpowiadać uregulowaniem aktu prawa miejscowego, ale przede wszystkim ustawowym, zwłaszcza gdy każdy z tych aktów reguluje odmienne aspekty tego samego zagadnienia. Statut określa skład ilościowy, a ustawa skład osobowy. Unormowania Statutu umożliwiały więc ukształtowanie składu komisji w zgodności z regulacją ustawową a swoboda organu w tej mierze nie mogła tej regulacji naruszać. Powołując komisję, rada musi działać w granicach określonych przez prawo, a zatem sam fakt pozostawania kwestionowanej uchwały w zgodności ze Statutem, nie może sanować uchybienia ustawowego.

Podsumowując stwierdzić należy, że żaden z zarzutów podniesionych przez skarżącą Gminę nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż organ nadzoru w prawidłowy sposób interpretował jak i zastosował przepisy ustawy o samorządzie gminnym.

Maciej Kiełbus

prawnik w Kancelarii Prawnej Dr Krystian Ziemski & Partners w Poznaniu, Partner, specjalizuje się w zakresie prawa administracyjnego, w szczególności prawa samorządowego

Jakub Kortus

asystent w Dziale Prawa Administracyjny

Dr Krystian Ziemski & Partners Kancelaria Prawna spółka komandytowa w Poznaniu

www.ziemski.com.pl

Artykuł pochodzi z Portalu: www.prawodlasamorzadu.pl