Kategorie

Rosną koszty obsługi samorządowego zadłużenia

Rosną koszty obsługi samorządowego zadłużenia./ fot. Shutterstock
ShutterStock
Samorządy mogą mieć trudności w zabezpieczaniu wkładów własnych,  potrzebnych do uzyskania finansowania ze środków Unii Europejskiej.

Zadłużenie gmin i miast jest coraz większe. To przede wszystkim efekt wykorzystania unijnych środków. Jak bowiem zwracają uwagę eksperci INC Rating w raporcie "Sytuacja finansowa jednostek samorządu terytorialnego", w bieżącym roku kondycja finansowa sektora samorządowego będzie trudniejsza ze względu na napływ pieniędzy z UE w ramach programów strukturalnych, który wymusi wygospodarowanie środków na wkład własny, niezbędny do wykonania planowanych przedsięwzięć. Obecnie bowiem samorządy rozpoczęły realizację drugiego i prawdopodobnie ostatniego znacznego planu rozwojowego. Będzie to się wiązać ze znacznym obciążeniem ich budżetu, a przez to zaciągnięciem nowego zadłużenia, z którego obsługą będą się zmagać przez kolejnych 15-20 lat. Tym niemniej relacja kosztu pieniądza do uzyskanej wartości w postaci nowych obiektów infrastrukturalnych jest nie do przecenienia - podkreślają eksperci INC Rating.

Zdolność do samofinansowania

Reklama

Jednocześnie systematycznie rośnie budżet samorządowy - zwiększające się dochody i bieżące wydatki są przede wszystkim efektem przepływu środków z programów społecznych, w szczególności programu "Rodzina 500+". Zdaniem ekspertów INC Rating nie stanowi to jednak realnego zwiększenia możliwości budżetowych samorządów w Polsce, choć polepsza okresowo pewne wskaźniki. Istotnym elementem dochodów JST są dochody własne, definiowane jako wszystkie dochody, które nie są subwencją ogólną czy dotacją celową z budżetu państwa. W przypadku zdolności do samofinansowania, mierzonej relacją wskaźnika dochodów własnych do dochodów ogółem, najlepiej radzą sobie miasta na prawach powiatu.

Jak bowiem wynika z analizy INC Rating, w latach 2013-2017 ponad 60% ich dochodów pochodzi ze źródeł własnych. Gminy mają także dużą zdolność do samofinansowania się, która wyniosła, przeciętnie, ponad 45% Niższe wskaźniki zanotowano w przypadku województw (średnio z pięciu lat: 43,2%) i powiatów (31,5%), co może wynikać z przepływowego charakteru budżetów tych jednostek. Analitycy zwracają jednak uwagę na silny wzrost udziału dochodów własnych w ogólnych dochodach województw w roku 2016 z poziomu ok. 40% do ponad 52% Tak wysoka wartość utrzymała się również w ubiegłym roku. Jednak w przyszłości planowane jest ponowne obniżenie do poziomu poniżej 45%.

Wyższe koszty

Reklama

Od 2013 roku średni roczny poziom spłaty zadłużenia JST oscyluje na poziomie 8-11 mld zł. Znaczne zwiększenie tej pozycji, nieuwzględnione w wieloletnich prognozach finansowych (WPF), choć, zdaniem ekspertów INC Rating, prawdopodobne o 30-40%, może postawić większość samorządów w trudnej sytuacji. - Rosnąca nadwyżka operacyjna w latach 2019- 2020 może częściowo zrekompensować zwiększające się nakłady związane z regulowaniem zadłużenia. Istnieje jednak ryzyko, że przełoży się to na trudności w zebraniu wkładu własnego na kolejne inwestycje. Taka sytuacja doprowadzić może do znacznego zwiększenia zadłużenia lub wyprzedaży majątku samorządów. Z perspektywy sektora bankowego konieczna może być zmiana harmonogramów spłat, standardowo oferowanych dla JST, ze średnio 8-12-letnich na 15-20-letnie - twierdzą analitycy INC Rating. O ile w ubiegłym roku nadwyżka operacyjna utrzymywała stabilną pozycję z tendencją do wzrostu, o tyle plany zawarte w WPF, zdaniem ekspertów, wydają się zbyt optymistyczne.

Dodatkowo gwałtownie rośnie obsługa długu w postaci zarówno kosztów, jak i spłaty rat kapitałowych w kolejnych latach. - Jeżeli nadwyżka operacyjna nie zostanie wygenerowana na zakładanych przez samorządy poziomach, już w bieżącym, jak i przyszłym roku może dojść do sytuacji, w której zdecydowana większość nadwyżki przeznaczana będzie na obsługę już zaciągniętych zobowiązań. Samorządy będą miały wówczas trudności w zabezpieczeniu środków na wkład własny konieczny do uzyskania dofinansowania ze środków zagranicznych udostępnianych dzięki członkostwu Polski w Unii Europejskiej - przekonują eksperci INC Rating.

Długi województw

Jednostki samorządowe charakteryzują się podobnym kosztem długu, który przeciętnie w latach 2013-2017 najwyższy był w przypadku gmin (3,29%), a najniższy w przypadku województw (2,97%). Zadłużenie na poziomie lokalnym jest w największym stopniu generowane przez gminy, w tym miasta na prawach powiatu, a w dużo mniejszym - przez powiaty ziemskie i województwa. Całkowite zadłużenie samych województw w latach 2013-2017 zmniejszyło się z 6,63 mld zł do 6,09 mld zł w 2017 roku. Jak wyliczają analitycy INC Rating, stanowi to ponad 49,32% dochodów bieżących, najwięcej spośród wszystkich badanych grup jednostek samorządu terytorialnego. Z kolei stosunek zadłużenia bezpośredniego do dochodów własnych spadał z poziomu ok. 111% w 2013 r. do 79,21% w roku 2017. Tym niemniej wydatki na obsługę zadłużenia bezpośredniego w ubiegłym roku wyniosły 15,6% dochodów własnych i były wyższe o 1,58% niż w roku 2013. Przeciętny koszt długu województw wynosi 2,65% Według INC Rating średni okres spłaty zadłużenia województw - a więc czas, przez jaki samorządy spłacałyby swoje zadłużenie przy założeniu, że cała nadwyżka przeznaczana będzie na spłatę zadłużenia - dla 2017 roku wynosi ok. 2,6 lat. Jeżeli natomiast weźmiemy pod uwagę średnią nadwyżkę z lat 2013-2017, wartość tego wskaźnika wzrasta do 3,2 lat.

Zobowiązania gmin

Realizowane w ostatnich latach projekty infrastrukturalne wymagały od gmin znacznych nakładów finansowych. Przedsięwzięcia te niemal w połowie finansowane były ze źródeł zwrotnych - przeważały kredyty i pożyczki (36,2%), rzadziej emisja obligacji (5,1%). Drugą ważną kategorią były udzielone poręczenia, będące ważnym elementem finansowania spółek z sektora przedsiębiorstw komunalnych. Z danych INC Rating wynika, że poziom zadłużenia bezpośredniego gmin jest relatywnie stały. Po uwzględnieniu rosnącego poziomu wolnych środków, obciążenie długiem samorządów tego szczebla sukcesywnie malało w latach 2013-2017. Analitycy spodziewają się jednak dynamicznego wzrostu gminnych długów od bieżącego roku, co wynika w znacznej mierze z ostrożnego planowania nadwyżek oraz ambitnych planów inwestycyjnych, wymagających finansowania długiem.

Wydatki miast

Projekty infrastrukturalne realizowane przez miasta i skoncentrowane w dużej mierze na inwestycjach z sektora transport i łączność również wiązały się z potrzebą znalezienia finansowania. Z analiz wynika, że w ostatnich pięciu latach przychody oraz rozchody budżetów powiatów grodzkich w dużej mierze opierały się na źródłach zwrotnych, takich jak kredyty i pożyczki (33,1% przychodów oraz 54% rozchodów) oraz emisja dłużnych papierów wartościowych (6,8% przychodów oraz 10,7% rozchodów).

- Warto również pamiętać, że wolne środki, będące największym źródłem finansowania budżetu (49,1% przychodów), stanowią niejako rezultat wysokich kwot pożyczek i kredytów w przeszłości - podkreślają analitycy INC Rating.

Reasumując, najważniejszą kategorią zadłużenia miast na prawach powiatu jest zadłużenie bezpośrednie, a więc zaciągnięte przez te jednostki kredyty i pożyczki oraz wyemitowane obligacje. Drugą ważną kategorią, podobnie jak w przypadku gmin, są udzielone poręczenia. Jak zwracają uwagę eksperci, dzięki ograniczeniu inwestycji majątkowych w latach 2016-2017 miastom udało się obniżyć poziom zadłużenia bezpośredniego, a dzięki wzrostowi wolnych środków obciążenie samorządów długiem znacznie spadło.

Restrukturyzacja zadłużenia na ratunek

Ustawodawca, mając na uwadze sytuację finansową samorządów, postanowił dać im mechanizmy uelastyczniające sposób zarządzania długiem. Znalazły się one w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 2787). Projekt przewiduje m.in. niestosowanie ograniczenia (tzw. indywidualny wskaźnik zadłużenia) w spłacie zobowiązań:

  • w przypadku restrukturyzacji zadłużenia JST w formie wcześniejszej spłaty istniejącego zadłużenia przez zaciągnięcie nowego długu o niższych kosztach obsługi (art. 243 ust. 3b pkt 1), przy czym ustalenie kosztów obsługi następować będzie w całym okresie spłaty. W efekcie jednostki samorządu terytorialnego, które w przeszłości zaciągnęły mniej korzystne zobowiązania, będą mogły je zamienić na bardziej korzystne, co jest uzasadnione z ekonomicznego punktu widzenia;
  • w przypadku wcześniejszej spłaty długu wynikającego z posiadania wolnych środków, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6, środkami z tego tytułu (art. 243 ust. 3b pkt 2);
  • w przypadku posiadania przez JST w danym roku budżetowym innych środków o charakterze bezzwrotnym (np. środki pochodzące z prywatyzacji), o ile JST nie zaciąga nowych zobowiązań dłużnych na pokrycie deficytu budżetowego (art. 243 ust. 3b pkt 3).

- Wprowadzane rozwiązania (umożliwiając wcześniejszą spłatę zadłużenia w przypadku posiadania przez JST środków finansowych na ten cel) uelastyczniają gospodarkę finansową JST i pozwalają jednocześnie na zmniejszenie długu publicznego i kosztów jego obsługi - czytamy w uzasadnieniu projektu.

Dorota Kaczyńska

dziennikarka specjalizująca się w tematach związanych z partnerstwem publiczno-prywatnym oraz gospodarką nieruchomościami

Podstawa prawna

  • art. 243 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (j.t. Dz.U. 2017 r. poz. 2077; ost. zm. Dz.U. z 2018 r. poz. 1366)

Źródło: Gazeta Samorządu i Administracji
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    14 cze 2021
    Zakres dat:

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r.

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r. Minister zdrowia podpisał rozporządzenie zapowiedziane w programie Polski Ład. Z jakich badań będzie można skorzystać?

    Polski Ład: nowe miejsca pracy i infrastruktura mają rozwiązać problemy gmin

    Polski Ład to całościowe spojrzenie na problemy powiatów i gmin w całej Polsce. W ramach Polskiego Ładu budowane będą m.in. obiekty sportowe oraz infrastruktura drogowa, energetyczna, internetowa, kolejowa, które przyczynią się do rozwoju gospodarczego i poprawią jakość życia - mówił premier Mateusz Morawiecki.

    Konrad Fijołek prezydentem Rzeszowa - wyniki wyborów

    Konrad Fijołek nowym prezydentem Rzeszowa - znamy już oficjalne wyniki wyborów. Kandydat popierany przez opozycję: PO, Lewicę, PSL i Ruch Polska 2050 wygrał w pierwszej turze. Ile głosów zdobyli poszczególni kandydaci?

    Kurator oświaty - jakie ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Kurator oświaty. Ministerstwo Edukacji i Nauki proponuje rozwiązania wzmacniające rolę kuratora oświaty. Jakie kurator ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Lektury w szkole podstawowej – proponowane zmiany

    Lektury w szkole podstawowej – zmiany. Ministerstwo Edukacji i Nauki przygotowało propozycję zmian w liście lektur szkolnych. Jakie książki zostaną usunięte z wykazu a jakie dodane?

    Lista lektur w liceum i technikum – proponowane zmiany

    Lektury w liceum i technikum – jakie zmiany proponuje Ministerstwo Edukacji i Nauki? Skreślone z wykazu lektur mają być m.in. wiersze Marcina Świetlickiego oraz „Mała apokalipsa” Tadeusza Konwickiego. Zamiast tego uczniowie mają czytać m.in. dzieła filozoficzne i egzystencjalne Jana Pawła II.

    Dopłaty z gmin za odpady, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody

    Dopłaty z gmin, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody - szykują się spore zmiany w gospodarce odpadami. Co zawiera rządowy projekt zmian w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach?

    Komunikacja w Compliance

    Komunikacja w Compliance. W najbliższym czasie sektor publiczny, ale i sektor prywatny (zwłaszcza duże i średnie przedsiębiorstwa) czeka wdrażanie systemów Compliance. Kluczem do udanego wdrożenia, a potem utrzymania systemów Compliance jest komunikacja.

    Leśna szkoła z klimatem - ruszają ekolekcje

    Leśna szkoła z klimatem to program opracowany we współpracy Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz Ministerstwa Edukacji i Nauki, który służy inspirowaniu uczniów i nauczycieli do działań sprzyjających środowisku przyrodniczemu. W program zaangażowane są też Lasy Państwowe, które m.in. przygotowują służące grom plenerowym ścieżki i organizują prelekcje.

    Dzień Ojca - gra miejska "Przygoda z Tatą"

    Dzień Ojca - MRiPS zaprasza do zapisów na grę miejską "Przygoda z Tatą". Gra odbędzie się w Warszawie.

    Praca zdalna urzędników - ekwiwalent

    Praca zdalna urzędników - po zmianie przepisów pracodawca będzie musiał zagwarantować ekwiwalent. Czy wygasi to pracę zdalną urzędników?

    Obowiązek zgłoszenia, czym ogrzewamy domy od 1 lipca 2021 r.

    Obowiązek zgłoszenia czym ogrzewamy domy - 1 lipca 2021 roku rusza zbieranie danych do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB). Do kiedy będzie trzeba zgłosić urządzenia? Jakie kary grożą za brak zgłoszenia?

    Euro 2021: Narodowa Strefa Kibica na mecz Polski z Hiszpanią

    Euro 2021 - Strefa Kibica na Stadionie Narodowym. 19 czerwca 2021 roku na Stadionie Narodowym będzie można oglądać mecz reprezentacji Polski z Hiszpanią na Mistrzostwach Europy w Piłce Nożnej. Jakie będą zasady? Ile osób będzie mogło wejść na stadion?

    MEiN proponuje zmiany w liście lektur

    Zmiany w liście lektur - Ministerstwo Edukacji i Nauki rozpoczyna konsultacje społeczne. Potrwają do 8 lipca.

    Narodowy Spis Powszechny - jak powinni się spisać studenci?

    Narodowy Spis Powszechny - studenci mogą nie mieć świadomości, że ciąży na nich obowiązek spisowy. Nigdy nie brali udziału w spisie - ostatni był 10 lat temu, gdy byli jeszcze dziećmi. Mogą też myśleć, że zrobią to za nich rodzice lub dom studencki. Najlepiej jednak wziąć odpowiedzialność we własne ręce i spisać się samodzielnie! Tym bardziej, jeśli nie mieszka się z rodzicami lub w akademiku.

    Strajk Pielęgniarek: Czujemy się oszukane przez rząd [PODCAST]

    11 manifestacji w centralnych miejscach miast wojewódzkich, 4000 uczestników: pielęgniarki, pielęgniarze, położne - tak wyglądał strajk ostrzegawczy pielęgniarek i położnych. Czy będzie strajk generalny? Zapraszamy do wysłuchania podcastu.

    Do kiedy wystawienie ocen 2021?

    Do kiedy wystawienie ocen 2021? Ile czasu mają uczniowie na poprawienie ocen końcowych? Kiedy jest zakończenie roku szkolnego?

    Polski Ład: czy stracą seniorzy i osoby wymagające opieki?

    Polski Ład: czy stracą seniorzy i osoby wymagające opieki? W ramach Polskiego Ładu rząd przedstawił plan 10 ustaw do przygotowania w ciągu 100 najbliższych dni. W pakiecie tym niemal nie przewidziano działań zawartych w części „Złota jesień życia”. Wyjątkiem są emerytury bez podatku, ale ta planowana zmiana, bez równoległych korekt w innych obszarach wsparcia, niesie również skutki uboczne dla części osób starszych – zwłaszcza niesprawnych, wymagających opieki i ich rodzin.

    Praca zdalna w urzędach – czerwiec 2021 r.

    Praca zdalna w urzędach – do kiedy przedłużona? Jak długo będzie ograniczona praca urzędów? Jaka jest dopuszczalna liczba osób (interesantów) w urzędzie w czerwcu 2021 roku?

    Certyfikat COVID na telefonie

    Certyfikat COVID na telefonie - od kiedy? Odpowiadamy na pytania - gdzie go teraz szukać i kiedy paszport covidowy pojawi się w aplikacji mObywatel.

    Szczepienia na COVID-19 młodzieży w wieku 12-15 lat od 7 czerwca 2021

    Szczepienia na COVID-19 młodzieży w wieku 12-15 lat ruszyły. Jak młodzież może zapisać się na szczepienie? Czy konieczna jest zgoda i obecność rodziców?

    Czyste Powietrze - zachęty dla gmin, dodatkowe terminy

    Czyste Powietrze - zachęty dla gmin, dodatkowe terminy. Do 15 czerwca 2021 r. jest czas na zgłoszenia nowych gmin do programu „Czyste Powietrze”, a do 15 lipca br. wydłużono termin podpisywania porozumień i aneksów przez gminy, które już wcześniej wyraziły chęć skorzystania z finansowych bonusów.

    Paszport covidowy - co daje, jak wygląda?

    Paszport covidowy - co daje, jak wygląda? Przedstawiamy najważniejsze informacje o unijnym certyfikacie COVID.

    Zgromadzenia spontaniczne - zniesienie zakazu prawdopodobne pod koniec czerwca

    Zgromadzenia spontaniczne - zniesienie zakazu prawdopodobne pod koniec czerwca - poinformował w poniedziałek szef KPRM, pełnomocnik rządu ds. szczepień Michał Dworczyk. Wtedy planowane jest kolejne luzowanie obostrzeń dotyczących COVID-19.

    Zgromadzenia spontaniczne - czy są legalne?

    Zgromadzenia spontaniczne - czy są legalne? Rząd łagodzi obostrzenia covidowe, ale utrzymuje całkowity zakaz zgromadzeń spontanicznych. RPO przesłał swoje stanowisko do premiera Mateusza Morawieckiego.