Poradnik Samorządowca - Zarządzanie drogami

Wśród licznych zadań, których obowiązek wykonywania nałożono na  jednostki samorządu terytorialnego, są sprawy dróg publicznych: wojewódzkich, powiatowych i gminnych. Zadania te realizują samorządy wszystkich szczebli.

Rezerwowanie gruntów pod przyszłe drogi, wykup potrzebnych na te cele nieruchomości, realizacja inwestycji drogowej oraz zarządzanie drogami odbywa się na podstawie wielu aktów prawnych. Podstawowy trzon regulacji w tym zakresie stanowi ustawa z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, która wraz z aktami wykonawczymi oraz przepisami innych aktów normatywnych ustala ramy prawne działania administracji publicznej, w tym organów samorządu terytorialnego.

Ze względu na swe funkcje budowla drogi i nieruchomość pod nią zajęta – nazywana pasem drogowym – podlegają szczególnej ochronie. Wykorzystanie drogi na inne cele, jak np.  umieszczanie urządzeń technicznych i obiektów niezwiązanych z drogą i obsługą ruchu, w tym reklam, są  ściśle reglamentowane. Na straży ochrony drogi stoją zarządcy dróg, którymi są w samorządach zarząd województwa, zarząd powiatu oraz wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Prezydent miasta na prawach powiatu pełni ponadto funkcję zarządcy wszystkich dróg publicznych znajdujących się na terenie miasta, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych. Do wykonywania zadań zarządcy drogi zazwyczaj powoływana jest jednostka organizacyjna zwana zarządem drogi.

Jak stanowi ustawa o drogach publicznych, do zarządcy drogi należą sprawy z zakresu planowania, budowy, przebudowy, remontu, utrzymania i ochrony dróg. W celu ich  realizacji zarządca drogi został wyposażony w szereg władczych kompetencji, które uruchamiają się w przewidzianych przepisami sytuacjach, na styku zarządca drogi – obywatel. Poza tym prawo nakłada na zarządcę drogi wiele zadań o charakterze techniczno-organizatorskim. 

W Poradniku przedstawiono w głównej mierze zadania samorządowego zarządcy drogi, dotyczące zwłaszcza zarządzania drogą, w tym spoczywające na nim obowiązki, postępowanie przy ustalaniu opłat drogowych, a także tryb prowadzenia poszczególnych postępowań administracyjnych, które muszą być stosowane przez zarządcę drogi. Główny nacisk położony został na omówienie zagadnień realizowanych na co dzień przez pracowników zarządów dróg, jak wydawane zezwolenia, czy też podejmowane przez organy stanowiące JST uchwały z zakresu dróg publicznych.

Nieodzownym stało się też omówienie procesu inwestycyjnego przy budowie drogi lub wykonywaniu innych robót budowlanych na drodze, a także zasad pozyskiwania gruntów potrzebnych do przeprowadzenia inwestycji drogowej. Zwrócono uwagę na odmienność szczególnych trybów przedsięwzięć inwestycyjnych, a także na sprawy sposobów regulacji stanów prawnych nieruchomości zajętych pod drogi publiczne. Omówione zostały także pokrótce aspekty ochrony środowiska w zarządzaniu drogą oraz odpowiedzialność cywilna zarządcy drogi publicznej. Ostatni z rozdziałów poświęcony został drogom wewnętrznym, które niekiedy są także zarządzane przez samorząd.

Poradnik jest adresowany do pracowników zarządów drogowych wszystkich szczebli samorządu terytorialnego oraz innych pracowników administracji publicznej, zajmujących się w urzędach marszałkowskich, starostwach powiatowych oraz urzędach miast i gmin sprawami z zakresu szeroko rozumianego drogownictwa.