Odsetki od odsetek powstające na kontach, na których złożono wadium

Powstaje także problem naliczania comiesięcznego przez bank odsetek od istniejących sald bankowych, a nie tylko od konkretnych kwot wadium czy zabezpieczeń. Czy odsetki pozostałe po wyłączeniu z łącznej sumy odsetek - odsetek naliczonych od wadium, odsetek naliczonych od zabezpieczenia należytego wykonania umowy (czyli de facto odsetki od odsetek) należy przekazać na dochody powiatu, czy zwrócić kontrahentom?

W pytaniu mamy do czynienia z dwoma instytucjami prawnymi. Są nimi wadia oraz zabezpieczenie należytego wykonania umów.

Przepisy ustawy z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (dalej: upzp) dotyczą wadium oraz zabezpieczenia należytego wykonania umów i w tym zakresie są stosowane przez jednostki samorządu terytorialnego. Zgodnie z art. 46 upzp, zamawiający zwraca wadium wszystkim wykonawcom niezwłocznie po wyborze oferty najkorzystniejszej lub unieważnieniu postępowania, z wyjątkiem wykonawcy, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza. Wykonawcy, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza, zamawiający zwraca wadium niezwłocznie po zawarciu umowy w sprawie zamówienia publicznego oraz wniesieniu zabezpieczenia należytego wykonania umowy, jeżeli jego wniesienia żądano.

Zamawiający zwraca niezwłocznie wadium na wniosek wykonawcy, który wycofał ofertę przed upływem terminu składania ofert. Zamawiający żąda ponownego wniesienia wadium przez wykonawcę, któremu zwrócono wadium, jeżeli w wyniku rozstrzygnięcia odwołania jego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza. Wykonawca wnosi wadium w terminie określonym przez zamawiającego.

Jeżeli wadium wniesiono w pieniądzu, zamawiający zwraca je wraz z odsetkami wynikającymi z umowy rachunku bankowego, na którym było ono przechowywane, pomniejszone o koszty prowadzenia rachunku bankowego oraz prowizji bankowej za przelew pieniędzy na rachunek bankowy wskazany przez wykonawcę. Zamawiający zatrzymuje wadium wraz z odsetkami, jeżeli wykonawca w odpowiedzi na wezwanie, o którym mowa w art. 26 ust. 3 i 3a upzp, czyli złożenia dodatkowych dokumentów, z przyczyn leżących po jego stronie, nie złożył oświadczeń lub dokumentów/pełnomocnictw/oświadczeń/ potwierdzających okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 1 upzp, oświadczenia, o którym mowa w art. 25a ust. 1 upzp, pełnomocnictw lub nie wyraził zgody na poprawienie omyłki, o której mowa w art. 87 ust. 2 pkt 3 upzp, co spowodowało brak możliwości wybrania oferty złożonej przez wykonawcę jako najkorzystniejszej. Zamawiający zatrzymuje wadium wraz z odsetkami, jeżeli wykonawca, którego oferta została wybrana:

1) odmówił podpisania umowy w sprawie zamówienia publicznego na warunkach określonych w ofercie;

2) nie wniósł wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania umowy

- lub zawarcie umowy w sprawie zamówienia publicznego stało się niemożliwe z przyczyn leżących po stronie wykonawcy.

Tym samym, jeżeli wadium wniesiono w pieniądzu, zamawiający zwraca je wraz z odsetkami wynikającymi z umowy rachunku bankowego, na którym było ono przechowywane, pomniejszone o koszty prowadzenia rachunku bankowego oraz prowizji bankowej za przelew pieniędzy. Zwrot następuje na rachunek bankowy wskazany przez wykonawcę. Wadium należy więc zwrócić z odsetkami, o ile środki były przechowywane na oprocentowanym rachunku bankowym. W innym wypadku odsetek po prostu nie ma.

Ustawa nie nakazuje przechowywania zabezpieczeń na oprocentowanym rachunku, tym samym brak zwrotu odsetek od wadium narusza art. 46 ust. 4 upzp.

Odnosząc się do pojęcia zabezpieczenia - zgodnie z art. 147 upzp, zamawiający może żądać od wykonawcy zabezpieczenia należytego wykonania umowy.

Zabezpieczenie służy pokryciu roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Może być wnoszone według wyboru wykonawcy w jednej lub w kilku następujących formach:

1. pieniądzu;
2. poręczeniach bankowych lub poręczeniach spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej, z tym że zobowiązanie kasy jest zawsze zobowiązaniem pieniężnym;
3. gwarancjach bankowych;
4. gwarancjach ubezpieczeniowych;
5. poręczeniach udzielanych przez podmioty, o których mowa w art. 6b ust. 5 pkt 2 ustawy z 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.

Za zgodą zamawiającego zabezpieczenie może być wnoszone również:

1. w wekslach z poręczeniem wekslowym banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej;
2. przez ustanowienie zastawu na papierach wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego;
3. przez ustanowienie zastawu rejestrowego na zasadach określonych w przepisach o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów.

Zabezpieczenie wnoszone w pieniądzu wykonawca wpłaca przelewem na rachunek bankowy wskazany przez zamawiającego.

Wysokość zabezpieczenia ustala się w stosunku procentowym do ceny całkowitej podanej w ofercie albo maksymalnej wartości nominalnej zobowiązania zamawiającego wynikającego z umowy, jeżeli w ofercie podano cenę jednostkową lub ceny jednostkowe.

Zabezpieczenie ustala się w wysokości do 10% ceny całkowitej podanej w ofercie albo maksymalnej wartości nominalnej zobowiązania zamawiającego wynikającego z umowy. Jeżeli okres realizacji zamówienia jest dłuższy niż rok, zabezpieczenie, za zgodą zamawiającego, może być tworzone przez potrącenia z należności za częściowo wykonane dostawy, usługi lub roboty budowlane. Niekiedy wynosi co najmniej 30% kwoty zabezpieczenia. Zamawiający wpłaca kwoty potrącane na rachunek bankowy w tym samym dniu, w którym dokonuje zapłaty faktury.

W przypadku nieprzedłużenia lub niewniesienia nowego zabezpieczenia najpóźniej na 30 dni przed upływem terminu ważności dotychczasowego zabezpieczenia wniesionego w innej formie niż w pieniądzu, zamawiający zmienia formę na zabezpieczenie w pieniądzu poprzez wypłatę kwoty z dotychczasowego zabezpieczenia. Wypłata następuje nie później niż w ostatnim dniu ważności dotychczasowego zabezpieczenia.

Zamawiający zwraca zabezpieczenie w terminie 30 dni od dnia wykonania zamówienia i uznania przez zamawiającego za należycie wykonane.

Kwota pozostawiona na zabezpieczenie roszczeń z tytułu rękojmi za wady nie może przekraczać 30% wysokości zabezpieczenia.

Kwota ta jest zwracana nie później niż w 15 dniu po upływie okresu rękojmi za wady.

Zgodnie z art. 148 ust. 5 ww. ustawy, jeżeli zabezpieczenie wniesiono w pieniądzu, zamawiający przechowuje je na oprocentowanym rachunku bankowym i zwraca wraz z odsetkami wynikającymi z umowy rachunku bankowego, na którym było ono przechowywane, pomniejszone o koszt prowadzenia tego rachunku oraz prowizji bankowej za przelew pieniędzy na rachunek bankowy wykonawcy.

W stanie faktycznym pytania konto wadium jest jedno, natomiast konta zabezpieczeń są otwierane na każdego z kontrahentów.

Nie wiem, skąd wynika problem naliczania odsetek od już naliczonych odsetek.

Odsetki od wadium oraz odsetki od zabezpieczenia należytego wykonania umowy naliczane są od dnia wpłaty do dnia poprzedzającego zwrot - i wyliczone w ten konkretny sposób odsetki zwracane kontrahentom.

W sytuacji gdy kwoty mogą znajdować się i znajdują na rachunkach kilka miesięcy, problem naliczania comiesięcznego przez bank odsetek od istniejących sald bankowych powinien być rozstrzygnięty w odniesieniu do konkretnych kwot wadium czy zabezpieczeń i te powinny być zwracane kontrahentom/wykonawcom.

Moim zdaniem, jeżeli w ogóle powstaną odsetki w rozliczeniu po wyłączeniu z łącznej sumy odsetek - odsetek naliczonych od wadium, odsetek naliczonych od zabezpieczenia należytego wykonania umowy, to należy je zgodnie z przytoczonymi przepisami zwrócić kontrahentom.

Należy pamiętać, że zgodnie z obowiązującym prawem zabronione jest naliczanie odsetek od odsetek. Zgodnie z art. 482 § 1 ustawy z 16 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny dopuszczona została instytucja tzw. anatocyzmu, czyli odsetek od odsetek w konkretnych przypadkach.

Od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy.

Podstawy prawne

• art. 25 ust. 1, art. 25a ust. 1, art. 26 ust. 3 i 3a, art. 46 ust. 4, art. 87 ust. 2 pkt 3 ustawy z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (j.t. Dz.U. 2018 r. poz. 1986; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1655)

• art. 6b ust. 5 pkt 2 ustawy z 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 310; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1572)

• art. 482 § 1 ustawy z 16 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 1145; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1495)

©℗

ADAM BŁASZKO

radca prawny, członek kolegium regionalnej izby obrachunkowej, wcześniej członek samorządowego kolegium odwoławczego, były pracownik izby i urzędu skarbowego