Opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne w zbiegu z innymi tytułami

Za pracownika uważana jest osoba pozostająca w stosunku pracy oraz osoba wykonująca pracę na podstawie:

● umowy zlecenia,

● umowy agencyjnej,

● innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia,

● umowy o dzieło

– zawartych w okresie od 14 stycznia 2000 r. – i tylko w przypadku gdy zostały one zawarte z pracodawcą, z którym dana osoba pozostaje równocześnie w stosunku pracy, lub z innym podmiotem niż pracodawca, ale w ramach tych umów praca jest wykonywana na rzecz pracodawcy, z którym osoba ta pozostaje w stosunku pracy.

Osoby wykonujące pracę na podstawie powyższych umów podlegają obowiązkowo wszystkim ubezpieczeniom społecznym, tak jak pracownik.

ZAPAMIĘTAJ!

Pracownikiem jest również młodociany, czyli osoba, która ukończyła 16 lat, ale nie przekroczyła 18 lat – zatrudniona na podstawie umowy o pracę.

Zgodnie z przepisami ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (dalej: k.p.), wolno zatrudniać młodocianych, którzy ukończyli co najmniej gimnazjum i przedstawią świadectwo lekarskie, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu. Młodociany bez kwalifikacji zawodowych może zostać zatrudniony tylko w celu przygotowania zawodowego.

Pracownik obowiązkowo podlega ubezpieczeniom:

● emerytalnemu,

● rentowym,

● chorobowemu,

● wypadkowemu

– od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku.

Pracownik, który przebywa na urlopie bezpłatnym – mimo pozostawania w stosunku pracy – w trakcie tego urlopu nie podlega ubezpieczeniom społecznym. Pracownik, który w czasie trwania urlopu bezpłatnego jest zatrudniony na podstawie umowy zlecenia, podlega ubezpieczeniom społecznym tak jak zleceniobiorca – nawet gdy umowa taka została zawarta lub jest wykonywana na rzecz własnego pracodawcy. W przypadku gdy pracownik w czasie trwania urlopu bezpłatnego jest zatrudniony przez własnego pracodawcę w ramach umowy o dzieło, nie podlega ubezpieczeniom społecznym. A zatem umowa o dzieło w takiej sytuacji nie stanowi tytułu do ubezpieczeń społecznych.

Zbieg umowy o pracę i umowy zlecenia z własnym pracodawcą

Pracownik wykonujący dodatkowo umowę zlecenia zawartą z własnym pracodawcą, z tytułu wykonywania tej umowy podlega ubezpieczeniom społecznym jak pracownik z tytułu umowy o pracę – tj. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla tej osoby stanowi łączny przychód uzyskiwany z umowy o pracę oraz umowy zlecenia.

Pracodawca z tytułu umowy zlecenia zawartej ze swoim pracownikiem nie ma obowiązku zgłoszenia zleceniobiorcy do ubezpieczeń, a uzyskany przychód z tej umowy wykazuje wraz z przychodem ze stosunku pracy w imiennym raporcie miesięcznym składanym za pracownika (przykład 1).

Osoby, które w ramach umowy zlecenia zawartej z innym podmiotem niż własny pracodawca wykonują pracę na rzecz własnego pracodawcy, podlegają z tytułu umowy zlecenia ubezpieczeniom społecznym tak jak z umowy o pracę – tj. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu. Zleceniodawca dokonuje zgłoszenia zleceniobiorcy do tych ubezpieczeń na formularzu ZUS ZUA. z kodem tytułu ubezpieczeń 01 XX XX (przykład 2).

PRZYKŁAD 1

Osoba wykonuje pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej ze spółką jawną w okresie od 1 do 30 kwietnia 2010 r., pozostając jednocześnie z tą spółką w stosunku pracy od 1 stycznia 2010 r. W tym przypadku osoba taka podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym zarówno z tytułu umowy o pracę, jak i z tytułu umowy zlecenia. Z tytułu umowy o pracę pracodawca – jako płatnik składek – miał obowiązek zgłosić tę osobę od 1 stycznia 2010 r. do obowiązkowych ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych, chorobowego i wypadkowego. W tym przypadku z tytułu umowy zlecenia pracodawca nie zgłasza tej osoby do ubezpieczeń. W imiennym raporcie miesięcznym składanym za kwiecień 2010 r. należy jedynie wykazać kwotę będącą sumą przychodów uzyskanych z umowy o pracę i z umowy zlecenia.

PRZYKŁAD 2

Osoba od 1 czerwca 2009 r. jest pracownikiem spółki jawnej. Jednocześnie w okresie od 1 do 31 grudnia 2009 r. wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej ze spółką akcyjną na rzecz swojego pracodawcy – spółki jawnej. Osoba ta od 1 czerwca 2009 r. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu z tytułu umowy o pracę. Natomiast w grudniu 2009 r. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia. Spółka jawna, jako pracodawca, zobowiązana była dokonać zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych tego pracownika od 1 czerwca 2009 r. na druku ZUS ZUA, z kodem tytułu ubezpieczeń właściwym dla pracownika (tj. 01 XX XX). Ponadto zleceniodawca – spółka akcyjna – powinien dokonać zgłoszenia tej osoby do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych od 1 grudnia 2009 r. na druku ZUS ZUA, także z kodem tytułu ubezpieczeń 01 XX XX.

Czytaj także: Emerytury pomostowe – obowiązki płatnika składek>>

Zbieg umowy o pracę i umowy zlecenia z własnym pracodawcą oraz prowadzenie działalności gospodarczej

Osoba, która wykonuje równocześnie pracę na podstawie umowy o pracę i umowy zlecenia zawartej z własnym pracodawcą oraz dodatkowo prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, obowiązkowo podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę oraz – bez względu na wysokość podstawy wymiaru składek osiąganej w ramach stosunku pracy – z tytułu umowy zlecenia. W takim przypadku umowa zlecenia jest traktowana jak umowa o pracę.

Podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności jest uzależnione od wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia ze stosunku pracy oraz umowy zlecenia (z której przychód jest traktowany na równi z przychodem ze stosunku pracy). W przypadku gdy podstawa ta, w przeliczeniu na okres miesiąca, jest niższa od minimalnego wynagrodzenia z tytułu prowadzonej działalności, ubezpieczenia społeczne są obowiązkowe. Jeżeli natomiast podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ze stosunku pracy i umowy zlecenia, w przeliczeniu na okres miesiąca, wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie – z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności osoba ta podlega dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (przykład 3).

PRZYKŁAD 3

Wspólnik spółki z o.o. od 1 lutego 2010 r. wykonuje pracę na podstawie umowy o pracę i jednocześnie umowy zlecenia zawartej z własnym pracodawcą. Z tytułu umowy o pracę osiąga miesięcznie wynagrodzenie w wysokości 1100 zł, a z tytułu umowy zlecenia wynagrodzenie miesięczne wynosi 600 zł.

W tym przypadku osoba taka podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym zarówno z tytułu umowy o pracę, jak i umowy zlecenia. Z tytułu pozostawania wspólnikiem spółki z o.o. ubezpieczenia emerytalne i rentowe są dla niej dobrowolne, ponieważ suma podstaw wymiaru składek z umowy o pracę i umowy zlecenia, w przeliczeniu na okres miesiąca, jest wyższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę, które w 2010 r. wynosi 1317 zł.

W przypadku gdy pracownik prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą i równocześnie wykonuje umowę zlecenia w ramach prowadzonej przez siebie działalności (przedmiot umowy zlecenia pokrywa się z zakresem prowadzonej działalności, a przychód uzyskiwany z umowy zlecenia jest opodatkowany jako przychód z działalności pozarolniczej), przy czym umowa zlecenia jest zawarta z własnym pracodawcą – osoba ta podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym ze stosunku pracy, natomiast prowadzenie działalności gospodarczej jest drugim tytułem do ubezpieczeń społecznych. Z tytułu wykonywania umowy zlecenia osoba ta nie podlega ubezpieczeniom ani obowiązkowo, ani dobrowolnie (przykład 4).

PRZYKŁAD 4

Osoba wykonująca umowę o pracę zawarła umowę zlecenia z własnym pracodawcą. Prowadzi również działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji. Umowa zlecenia jest wykonywana w ramach prowadzonej działalności gospodarczej – przedmiot umowy zlecenia pokrywa się z zakresem prowadzonej działalności, a przychód uzyskiwany z tej umowy jest opodatkowany jako przychód z działalności gospodarczej.

W tym przypadku osoba ta podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu stosunku pracy. Drugim tytułem do ubezpieczeń społecznych jest prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z tytułu wykonywania umowy zlecenia nie podlega ubezpieczeniom ani obowiązkowo, ani dobrowolnie. Jeżeli z umowy o pracę podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, w przeliczeniu na okres miesiąca, wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę, to z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ubezpieczenia emerytalne i rentowe są dobrowolne. W sytuacji gdy podstawa ta jest niższa od minimalnego wynagrodzenia – osoba taka podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.

Zbieg umowy o pracę i umowy zlecenia z własnym pracodawcą oraz prawa do emerytury lub renty

Osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy i która jednocześnie ma ustalone prawo do emerytury lub renty, obowiązkowo podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Ma to również zastosowanie w przypadku, gdy praca na podstawie umowy zlecenia wykonywana jest na rzecz podmiotu, z którym osobę o ustalonym prawie do emerytury lub renty łączy umowa o pracę. Umowa zlecenia zawarta z własnym pracodawcą lub wykonywana na rzecz własnego pracodawcy przez osobę posiadającą ustalone prawo do emerytury lub renty, w zakresie ubezpieczeń społecznym jest traktowana jak umowa o pracę. Zatem osoba mająca ustalone prawo do emerytury lub renty, która wykonuje umowę zlecenia zawartą z własnym pracodawcą lub w ramach takiej umowy zlecenia, wykonuje pracę na rzecz własnego pracodawcy, obowiązkowo podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę oraz z tytułu umowy zlecenia (przykład 5).

PRZYKŁAD 5

Osoba mająca ustalone prawo do renty została zatrudniona na podstawie umowy o pracę w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością od 1 marca 2010 r. Osoba ta została zgłoszona z tytułu wykonywania umowy o pracę do obowiązkowych ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych, wypadkowego i chorobowego. Od 1 kwietnia osoba ta zawarła z własnym pracodawcą również umowę zlecenia. Z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia podlega również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu.

Czytaj także: Błędy w dokumentach ubezpieczeniowych>>

Zbieg umowy zlecenia i pobierania zasiłku macierzyńskiego

Osoby, które pobierają zasiłek macierzyński, wykonujące jednocześnie umowę zlecenia, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Osoby te mają jednak prawo przystąpić do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych dobrowolnie z tytułu umowy zlecenia (przykład 6 i 7).

PRZYKŁAD 6

Osoba, która pobiera od 1 października 2009 r. zasiłek macierzyński ze stosunku pracy, podlega z tego tytułu ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. W okresie od 1 do 30 listopada 2009 r. osoba ta wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z innym podmiotem niż własny pracodawca – o czym poinformowała swojego pracodawcę.

W tym przypadku osoba pobierająca zasiłek macierzyński, która jednocześnie wykonywała w okresie od 1 do 30 listopada 2009 r. umowę zlecenia, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Natomiast z tytułu wykonywania umowy zlecenia może przystąpić do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych dobrowolnie.

PRZYKŁAD 7

Spółka jawna zawarła od 1 września 2009 r. umowę zlecenia z własnym pracownikiem, który przebywa na urlopie macierzyńskim i pobiera z tego tytułu zasiłek macierzyński.

W tym przypadku od 1 września 2009 r. osoba pobierająca zasiłek macierzyński i wykonująca jednocześnie umowę zlecenia podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Jednak osoba ta może dobrowolnie – na swój wniosek – przystąpić do ubezpieczenia emerytalnego i rentowych również z tytułu umowy zlecenia.

Zbieg umowy zlecenia i przebywania na urlopie wychowawczym

Zarówno w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 sierpnia 2009 r., jak i od 1 września 2009 r., osoby przebywające na urlopie wychowawczym podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tego tytułu, jeżeli nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych.

Wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia jest innym tytułem rodzącym obowiązek ubezpieczeń społecznych. W przypadku gdy osoba, która przebywa na urlopie wychowawczym, wykonuje jednocześnie umowę zlecenia, obowiązkowo podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia, a jednocześnie nie podlega tym ubezpieczeniom z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym. Bez znaczenia pozostaje w takim przypadku, czy umowa zlecenia została zawarta przez tę osobę z własnym pracodawcą, czy też z podmiotem innym niż własny pracodawca (przykłady 8 i 9).

PRZYKŁAD 8

Osoba, która przebywała na urlopie wychowawczym w okresie od 20 listopada 2009 r. i podlegała z tego tytułu ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, podjęła wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia zawartej w okresie od 1 do 31 grudnia 2009 r. z innym podmiotem niż własny pracodawca – o czym poinformowała swojego płatnika składek.

W takim przypadku wykonywanie umowy zlecenia stanowi inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Zatem osoba ta w okresie od 1 do 31 grudnia 2009 r. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, natomiast z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym tym ubezpieczeniom nie podlegała. Zleceniodawca będący płatnikiem składek powinien zgłosić taką osobę do obowiązkowych ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych i wypadkowego, jeżeli praca była wykonywana w siedzibie prowadzenia działalności przez zleceniobiorcę oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, jeżeli ubezpieczona wykazała wolę objęcia tym ubezpieczeniem.

PRZYKŁAD 9

Pracownica spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przebywająca na urlopie wychowawczym zawarła w trakcie tego urlopu z tą spółką umowę zlecenia, w okresie od 1 lutego do 30 kwietnia 2010 r.

Z tytułu zawartej umowy zlecenia osoba ta podlega ubezpieczeniom na zasadach obowiązujących zleceniobiorców – tj. obowiązkowo podlega ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu, natomiast ubezpieczenie chorobowe jest w takim przypadku dobrowolne.

Zbieg umowy o pracę i umowy o dzieło z własnym pracodawcą

Umowa o dzieło zawarta z własnym pracodawcą lub gdy jest wykonywana na rzecz własnego pracodawcy rodzi obowiązek ubezpieczeń społecznych z tytułu jej wykonywania. W zakresie ubezpieczeń społecznych umowa taka traktowana jest jak umowa o pracę.

W przypadku gdy pracownik zawarł dodatkowo umowę o dzieło z własnym pracodawcą (lub gdy na podstawie takiej umowy wykonuje pracę na rzecz własnego pracodawcy), to obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu z tytułu umowy o pracę, a przychód uzyskany z umowy o dzieło jest traktowany na równi z przychodem ze stosunku pracy (przykład 10).

PRZYKŁAD 10

Osoba pozostaje w stosunku pracy od 1 grudnia 2009 r. Równocześnie na okres od 1 do 31 marca 2010 r. pracownik ten zawarł z własnym pracodawcą umowę o dzieło.

W tym przypadku osoba ta podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę, natomiast przychód uzyskany z umowy o dzieło jest sumowany z przychodem uzyskanym ze stosunku pracy.

Zbieg umowy o pracę i umowy o dzieło z własnym pracodawcą oraz prowadzenie działalności gospodarczej

Osoba, która wykonuje pracę na podstawie umowy o pracę i zawarła z własnym pracodawcą umowę o dzieło, a jednocześnie prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę oraz umowy o dzieło, natomiast z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności obowiązek ubezpieczeń społecznych zależy od wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ze stosunku pracy oraz umowy o dzieło. W przypadku gdy podstawa ta w przeliczeniu na okres miesiąca jest niższa od minimalnego wynagrodzenia, ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności są obowiązkowe. Jeżeli natomiast podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ze stosunku pracy i umowy o dzieło, w przeliczeniu na okres miesiąca, wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie – osoba ta z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym dobrowolnie.

ZAPAMIĘTAJ!

W sytuacji gdy pracownik przebywający na urlopie macierzyńskim, wychowawczym lub bezpłatnym jest zatrudniony na podstawie umowy o dzieło przez swojego pracodawcę, nie podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania tej umowy o dzieło. W stosunku do osób przebywających na urlopie macierzyńskim, wychowawczym lub bezpłatnym nie ma zastosowania status „własnego pracownika”.

PODSTAWY PRAWNE

● Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. Nr 219, poz. 1704)

● Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93; ost.zm. Dz.U. z 2010 r. Nr 40, poz. 222)

● Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585)