Czy w gabinecie lekarskim może być kamera?

• 1. Gdzie można, a gdzie nie wolno instalować kamer?
• 2. Zasada minimalizacji i obowiązki informacyjne
• 3. Zagrożenia dla placówki i roszczenia pacjenta
• 4. Rekomendacje dla kierowników placówek
• 5. Rekomendacje dla pacjentów

1. Gdzie można, a gdzie nie wolno instalować kamer?

Kluczowym aktem prawnym regulującym tę kwestię jest ustawa o działalności leczniczej (art. 23a) w korelacji z unijnym rozporządzeniem RODO. Przepisy te wprowadzają jasny podział na obszary, w których monitoring jest dopuszczalny, oraz takie, w których jego stosowanie jest obwarowane rygorystycznymi warunkami lub wręcz zakazane.

1.1. Ogólnodostępne ciągi komunikacyjne i poczekalnie: Tutaj sprawa jest najprostsza. Można stosować monitoring w celu zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów i pracowników oraz ochrony mienia.

1.2. Gabinety lekarskie i stomatologiczne: Tutaj zaczynają się schody. Zgodnie z art. 23a ust. 2 ustawy, monitoring w pomieszczeniach, w których udzielane są świadczenia zdrowotne, jest dopuszczalny wyłącznie wtedy, gdy jest to niezbędne w procesie leczenia lub dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów oraz wyłącznie w przypadku szpitali, zakładów opiekuńczo-leczniczych, zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych, zakładów rehabilitacji leczniczej i hospicjów.

Zgodnie z wyrokiem WSA w Warszawie z 29.01.2020 r., VII SA/Wa 2466/19, zamontowanie kamer w pomieszczeniach, w których udzielane są świadczenia zdrowotne (gabinety lekarskie), narusza prawo pacjenta do intymności i poszanowania godności, nie uzasadniają tego względy organizacyjne oraz wymogi techniczne aparatury medycznej.

2. Zasada minimalizacji i obowiązki informacyjne

Jeśli placówka decyduje się na monitoring, musi dopełnić szeregu obowiązków wynikających z RODO:

2.1. Obowiązek informacyjny (Art. 13 RODO): Pacjent musi wiedzieć, że jest nagrywany. Nie wystarczy naklejka z ikoną kamery. Niezbędna jest czytelna tablica informacyjna oraz dostęp do pełnej klauzuli informacyjnej (kto jest administratorem, jak długo przechowywane są nagrania, jakie prawa przysługują pacjentowi).

2.2. Analiza ryzyka (DPIA): Przed uruchomieniem monitoringu w miejscach wrażliwych, administrator powinien przeprowadzić ocenę skutków dla ochrony danych.

2.3. Czas przechowywania: Nagrania powinny być przechowywane nie dłużej niż 3 miesiące (chyba że stanowią dowód w postępowaniu).

3. Zagrożenia dla placówki i roszczenia pacjenta

Brak zgodności z przepisami to nie tylko ryzyko teoretyczne. W mojej praktyce widzę coraz większą świadomość prawną pacjentów, którzy potrafią wykorzystać błędy proceduralne placówki i skutecznie dochodzić swoich praw.

3.1. Kary administracyjne od PUODO: Organ nadzorczy może nałożyć administracyjną karę pieniężną. W Polsce kary dla podmiotów medycznych za niewłaściwe zabezpieczenie danych lub nielegalny monitoring stają się faktem.

3.2. Roszczenia cywilne pacjenta: Niezgodny z prawem monitoring w gabinecie, gdzie pacjentowi udzielanie są świadczenia zdrowotne, stanowi naruszenie jego dóbr osobistych (art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego), a w szczególności prawa do prywatności i intymności.

Taki pacjent może żądać zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, przeprosin w określonej przez niego formie, czy nawiązki na wskazany cel społeczny. Warto dodatkowo pamiętać o art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z nim, pacjent, którego prawo do intymności i godności naruszono poprzez nieuprawnione nagrywanie, może dochodzić przed sądem cywilnym przyznania zadośćuczynienia także i na tej podstawie (przepis szczególny).

4. Rekomendacje dla kierowników placówek

Zanim zdecydują się Państwo na montaż kamery w obszarze zabiegowym, należy zadać sobie pytanie: „Czy nie ma innego, mniej ingerencyjnego sposobu na zapewnienie bezpieczeństwa?”. Często lepszym rozwiązaniem jest przycisk napadowy pod biurkiem lub obecność personelu pomocniczego.

Jeśli monitoring już istnieje, należy pilnie zweryfikować, czy regulamin organizacyjny placówki zawiera stosowne zapisy o monitoringu, klauzule informacyjne są widoczne i aktualne, a kąt widzenia kamer nie obejmuje miejsc, w których pacjenci przygotowują się do zabiegów (parawany, fotele zabiegowe). Bezpieczeństwo jest ważne, ale w medycynie zaufanie i intymność pacjenta są wartościami nadrzędnymi, których prawo strzeże wyjątkowo rygorystycznie.

5. Rekomendacje dla pacjentów

Jeśli podczas wizyty u lekarza zauważysz kamerę, która budzi Twoje wątpliwości (np. jest skierowana bezpośrednio na fotel zabiegowy lub miejsce, gdzie się rozbierasz), masz prawo zareagować.

5.1. Zabezpiecz dowody: Jeśli to możliwe, zrób zdjęcie kamery oraz sprawdź, czy w widocznym miejscu znajduje się tabliczka informacyjna o monitoringu.

5.2. Zadaj pytanie personelowi o cel umieszczenia kamery oraz poproś o udostępnienie "klauzuli informacyjnej".

5.3. Złóż pisemny wniosek do Administratora z żądaniem wyjaśnienia podstawy prawnej stosowania monitoringu w gabinecie.

5.4. Jeśli uważasz, że monitoring jest nielegalny lub placówka nie dopełniła obowiązków informacyjnych, złóż skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

5.5. Zawiadomienie Rzecznika Praw Pacjenta: Monitoring w miejscu udzielania świadczeń bez wyraźnej podstawy może naruszać prawo pacjenta do intymności i godności. RPP może wszcząć postępowanie wyjaśniające i stwierdzić naruszenie Twoich praw.

5.6. Droga sądowa: W przypadku rażącego naruszenia intymności, możesz wystąpić z powództwem o zadośćuczynienie. Sądy coraz częściej przyznają kwoty rzędu kilku lub kilkunastu tysięcy złotych za nieuprawnione nagrywanie pacjentów w sytuacjach intymnych.