Ponad 1300 uwag do programu „Czyste Powietrze”. Kiedy pierwsze zmiany?

• Konsultacje dotyczące zmian w programie „Czyste Powietrze”
• Proponowane zmiany
• Waloryzacja raz w roku?

Konsultacje dotyczące zmian w programie „Czyste Powietrze”

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) od 16 lutego do 16 marca br. prowadził konsultacje dotyczące zmian w programie „Czyste Powietrze”. Wiceszef Funduszu Robert Gajda poinformował w rozmowie z PAP, że w konsultacjach wzięło udział ponad 1,4 tys. osób – m.in. przedstawicieli wykonawców, organizacji pozarządowych, samorządów. - Łącznie otrzymaliśmy ponad 1300 wiadomości zawierających propozycje zmian programu, z których wiele dotyczyło tych samych zagadnień - dodał.

Na część proponowanych zmian będzie musiał się zgodzić Europejski Bank Inwestycyjny (EBI), sprawujący pieczę nad Funduszem Modernizacyjnym, z którego finansowane jest „Czyste Powietrze”.

Jedną z postulowanych zmian jest złagodzenie wymogu posiadania nieruchomości przez trzy lata. Po ubiegłorocznej, uszczelniającej reformie programu trzeba udowodnić, że jest się właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości przez minimum trzy lata (z wyjątkiem spadków), aby brać udział w programie. Wymóg ten został wprowadzony m.in. po to, by ograniczyć sztuczne dzielenie nieruchomości oraz uniemożliwić sytuację, kiedy jeden właściciel otrzymywał dotacje na kilka domów.

Proponowane zmiany

Kolejna proponowana korekta przewiduje, że beneficjent programu nie będzie musiał wykonywać pełnej czy pogłębionej termomodernizacji, wynikającej z audytu energetycznego budynku. Korzystający z programu muszą obecnie przeprowadzić audyt energetyczny przed inwestycją, a po niej - uzyskać świadectwo charakterystyki energetycznej budynku, które pokazuje, jak termomodernizacja przyczyniła się np. do ograniczenia zużycia ciepła.

Postulaty dotyczyły również wydłużenia czasu na rozliczenie prefinansowania przy wypłacie zaliczki ze 120 do 180 dni, a także wprowadzenia tzw. bonu, z którego będzie można sfinansować audyt energetyczny za pośrednictwem operatorów gminnych.

Postulowano też przygotowanie listy wykonawców w „Czystym Powietrzu”. Gajda przekazał, że podczas konsultacji podnoszono kwestię waloryzacji kwot dotacji dla poszczególnych kosztów kwalifikowanych w programie. Dotyczą one głównie maksymalnych stawek dotacji w zakresie prac termomodernizacyjnych.

W ub.r. NFOŚiGW wprowadził tabelę kosztów jednostokowych, by ograniczyć nadużycia; określa ona rekomendowane koszty kwalifikowane np. ocieplenia ściany czy stropu, stolarki okiennej lub drzwiowej oraz odpowiadające im maksymalne kwoty dotacji.

Waloryzacja raz w roku?

- Chcemy to waloryzować raz w roku. Jeśli inflacja będzie wysoka, a tak było np. dwa lata temu, będziemy reagować szybciej, choć obecnie nie widzimy takiej potrzeby – powiedział Gajda.

Jedną z postulowanych zmian jest także wprowadzenie trójstronnych umów między wojewódzkim funduszem ochrony środowiska i gospodarki wodnej (to do wfośigw składa się wnioski o dotacje), właścicielem domu i wykonawcą inwestycji (np. termomodernizacji). Obecnie to właściciel domu podpisuje umowę z wfośigw i to ten pierwszy jest z niej w pełni rozliczany.

Gajda wyjaśnił, że pomysł ten podczas konsultacji ewoluował w kierunku zabezpieczeń/weksli, które byłyby stosowane przy zaliczkowaniu inwestycji i wystawiane na wykonawcę. – Czasami firmy biorą zaliczkę na inwestycję i nie rozliczają się z niej, pozostawiając beneficjenta z problemem. Proponowanym wekslem chcemy go zabezpieczyć – powiedział.

Wiceszef Funduszu poinformował, że wiele uwag dotyczyło stworzenia listy wykonawców w „Czystym Powietrzu”. Zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami taka lista miała się pojawić w II kwartale br.

Gajda wyjaśnił, że problematyczne jest określenie obiektywnych kryteriów, jakie musiałyby spełnić firmy, aby znaleźć się na liście. – Były głosy za i przeciw tej liście. Wyzwaniem jest określenie najbardziej zobiektywizowanych kryteriów. Jednym z nich mogłaby być kwestia liczby zrealizowanych inwestycji w stosunku do tych nierozliczonych, ale to kryterium nie zawsze może być sprawiedliwe dla wszystkich firm. Cały czas nad tym pracujemy z Instytutem Ochrony Środowiska, nasze propozycje konsultujemy z UOKiK – dodał.

Przedstawiciel Fundusz przyznał, że problematyczny jest też potencjalny konflikt interesów na linii operatorzy programu (głównie przedstawiciele samorządów lub wfośigw), wymagani przy najwyższych dotacjach, a działające na ich terenie firmy, które mogłyby się znaleźć na takiej liście lub nie.

– Obecnie operator na wyraźną prośbę beneficjenta może przedstawić mu przynajmniej trzy rekomendacje co do potencjalnych wykonawców inwestycji. Beneficjent sam dokonuje wyboru konkretnej firmy w każdym przypadku, jeżeli korzysta w tym zakresie z pomocy operatora (...). Mieliśmy jednak sygnały, że operatorzy mieli swoich „wybrańców”. Jeśli taka sytuacja się potwierdzi, można stracić funkcję operatora – wskazał Gajda.

Wiceprezes przekazał, że uwagi z konsultacji są obecnie opracowywane przez NFOŚiGW i pierwszych zmian w „Czystym Powietrzu” będzie można się spodziewać najpóźniej w lipcu. – Jeśli wszystko się uda, chcemy zakończyć prace do końca drugiego kwartału, czyli najpóźniej od lipca zaczęłyby funkcjonować. Kolejne zmiany, na które musi wydać zgodę EBI, mogą się pojawić po nowym roku – poinformował Gajda.

Od lipca – jak przekazał wiceszef NFOŚiGW – mogłyby wejść zmiany dotyczące m.in. złagodzenia wymogu posiadania nieruchomości przez trzy lata, waloryzacji kosztów kwalifikowanych czy wydłużenia czasu na rozliczenie prefinansowania przy wypłacie zaliczki. Zgodę EBI musi uzyskać np. kwestia ograniczenia termomodernizacji, jaka wynika z audytu energetycznego budynku, czy ewentualne weksle zabezpieczające przy zaliczkach.

W ramach nowej odsłony programu, która ruszyła z końcem marca 2025 r., złożono ponad 58 tys. wniosków o dofinansowanie na kwotę 3,63 mld zł.